زماني كه پيونگ يانگ در حل بحران هسته اي از راه ديپلماتيك با آمريكا ناموفق ماند، با شكل گيري نشست شش گانه متشكل از كره شمالي ، كره جنوبي ، آمريكا، چين ، ژاپن و روسيه موافقت كرد تا بدين وسيله ، فرصتي را براي از بين بردن تهديد عليه كشورهاي داراي سلاحهاي كشتارجمعي (محور شرارت) به وجود آورد. در نشست مذكور نقش چين رابايد بسيار حساس دانست. زيرا از طرفي چين هم پيمان اصلي وشريك تجاري كره شمالي است واز طرف ديگر، دوكشور هم مرز و داراي تاريخ مشترك مي شوند. ضمن اينكه پكن از قدرت هسته اي كره شمالي آگاه است ومي داندكه بحران هسته اي كره شمالي تاچه حد عميق است. لذا براي مقابله با آن، همزمان با انجام اصلاحات داخلي، رايزنيهاي سياسي را براي خروج از بحران هسته اي آغاز كرده است . درهمين ارتباط، چين درسال گذشته بيشترين عمليات نوگرايي مسالمت آميز در داخل كشور را به خود اختصاص داد. رئيس جمهوري ، نخست وزير و ۱۶ عضو دفتر سياسي وتمامي اعضاي كميسيون اجرايي به جز يك نفر را تغيير داده است . همچنين ميزباني چين در بازيهاي المپيك ۲۰۰۸ و برپايي نمايشگاه جهاني شانگهاي در سال ۲۰۱۰ را از ديگر اقدامات كشور چين بايد ارزيابي كرد. در حقيقت، اين طرحها را رمز برنامه ريزي واصلاحات بعداز سالها آشوب در چين بايد دانست كه دستاوردهايي چون حل وفصل بحران هسته اي، ايجاد ثبات استراتژيك در مرزهاي چين وبرقراري روابط ميان چين و آمريكا را به همراه خواهد داشت. پافشاري كره شمالي تنها براحتمال رويارويي اش با ساير اعضاي اين نشست مي افزايد و حاصلي جز انزوا براي پيونگ يانگ به همراه نخواهد داشت. اما بايد بدانيم كه كره شمالي به دنبال آن است تا ازاين راه با آمريكا وارد مذاكرات دوجانبه شود وضمن امضاي معاهده عدم تجاوز و درخواست كمكهاي اقتصادي از برنامه هاي هسته اي خود عقب نشيني كند. طبيعتاً اين حركت ديپلماتيك براي خروج از فشار سياسي آمريكا، (تعديل روابط) است. زيرا كره شمالي با وجود به كارگيري كلمات توهين آميز فاقد آن قدرت نظامي لازم است كه به نتايج دلخواه خود برسد. تهديد به بمباران سئول به مانند انتخاب راه خودكشي است كه نتايج سياسي براي آن قابل تصور نيست. سياست پيونگ يانگ، جداسازي اقتصاد كره شمالي از كره جنوبي است؛ عنصري كه روند سازش را به خطر مي اندازد. اينگونه در هم آميختگي سياست كره با قدرت آمريكا، راه را براي برقراري روابط ميان دولتهاي بزرگ باز كرده است تا برنامه ريزي طولاني مدت به عنوان يكي از ضرورت هاي منطقه اي خودنمايي كند. استراتژي چين، نگراني امنيتي در ژاپن، اهداف ژئوپولتيك روسيه در همين زمينه ارزيابي مي شود. در چنين وضعيتي، اروپا با دوري جستن از مشاركت در نشست شش گانه تنها سودخود را در عدم گسترش سلاحهاي هسته اي مي بيند. در همين ارتباط، اتحاديه اروپا گفت وگوهاي گسترده اي را با هم پيمانان اصلي آغاز كرده اندكه آگاهي از اصول زير در گفت وگوها ضروري به نظر مي آيد: ۱ـ دعوت كره شمالي به گفت وگوهاي دوجانبه مانند يك دام است، همچنان كه درخواست براي امضاي معاهده عدم تجاوز نيز اين چنين محسوب مي شود. ۲ـ به كارگيري سياست سركوبگري كه چه بسا در نهايت به يك نياز استراتژيك تبديل شود. برخي معتقدند كه گفت وگوها به خلع سلاح كره شمالي (با وجود شرطهاي مورد پذيرش اين كشور) منجر نخواهد شد. در نتيجه، بهترين راه ، سركوب پيامدهاي آن است كه منجر به ايجاد تغييرات در نظام بين الملل خواهد شد. ۳ـ هيچ نظامي لايق تر از نظام حاكم در پيونگ يانگ براي براندازي يافت نمي شود، اما قرار گرفتن آن به عنوان هدف در سياستهاي آمريكا در كوتاه مدت منجر به فقدان همكاري با چين و ژاپن مي شود و كره جنوبي را به يك مخالف تبديل خواهد كرد. ضمن اينكه چين، ژاپن، روسيه، كره جنوبي با در حاشيه قرار گرفتن به شكل گيري بحران در شبه جزيره كره كمك خواهند كرد. اكنون كشورهاي يادشده به دليل خروج از نتايج وخيم بحران هسته اي و حمايت از موفقيت پيشرفتهاي سياسي در كره شمالي ، آماده همكاري هستند. ۴ـ اتخاذ تصميم قاطع در كوتاه مدت كه اجازه گفت وگوهاي واقعي را مي دهد. «جورج بوش » رئيس جمهوري آمريكا اعلام كرده است كه برنامه هاي هسته اي كره شمالي مورد پذيرش آمريكا نيست. انجام گفت وگوها بيانگر وحشت هسته اي ديگر كشورها اعم از ترس امنيتي و سياسي است كه ساختار آينده را اينگونه شكل خواهد داد: الف ـ تحريم كره شمالي به طور كامل و غيرقابل بازگشت ب ـ پايبندي اعضاي غيرهسته اي (كره جنوبي ، ژاپن دو قدرت غيرهسته اي) در ميان نمايندگان نشست شش گانه به دخالت نكردن در برنامه هاي غيرقانوني هسته اي پ ـ ايجاد فرصت براي كره شمالي براي ورود به نظام بين المللي با شرايط معين ت ـ پايبندي هر يك از طرفين به عدم به كارگيري زور، در روابطشان با ديگران، مشروط بر اينكه شرايط ديگر قرارداد رعايت شود.
اين در شرايطي است كه اكثريت مقامهاي آمريكايي از احتمال شكل گيري اصلاحات در كره شمالي به رهبري جديد خبر مي دهند و لذا آمريكا نمي تواند پيش از شكل گيري شرايط جديد، گامهايي را درجهت بحراني كردن اوضاع در كره شمالي بردارد. نظام پيونگ يانگ بايد اصلاحات را با هدف سلب هرگونه عمليات نظامي عليه اين كشور توسط قدرتهاي ششگانه آغاز كند. اما تكرار توقعات در سياست آمريكا در ايجاد انگيزه براي چين و ديگر كشورها مؤثر بوده است و هدف اصلي را گم خواهد كرد. چين و دولتهاي ديگر در صورتي كه مصالح خود را مشترك و به هم پيوسته ببينند، هر اقدام ضروري را انجام خواهند داد. ما بايد براي جلب همكاري ديگران با خود در نظام بين المللي تلاش كنيم، زيرا در صورت شكست تلاشهاي كنوني، هر دولتي با عواقب انتشار سلاحهاي هسته اي ايمني جهان را تهديد خواهد كرد.

نادر كريمي جوني
طرح صلح «جورج واكر بوش» موسوم به «نقشه راه» كه قرار بود ساكنان خاورميانه را به محل اختفاي صلح راهنمايي كند، اكنون از ميدان جنگ سر درآورده است وسناريوي زدوخوردهاي پراكنده، كه انبار باروت سرزمين هاي اشغالي را به آتش مي كشد و همزمان اميد به صلح نزد شهروندان و سياستمداران را در خود مي سوزاند، يك بار ديگر تكرار شده است.
اما ماجرا، اين بار كمي فرق دارد؛ طرح نقشه راه در حالي از سوي بوش ارائه شد كه رئيس جمهوري ايالات متحده آمريكا پيش از هرچيز، خود را براي حضور نظامي در عراق آماده مي كرد و ارائه اين طرح صلح، كه حق فلسطيني ها را براي داشتن يك سرزمين مستقل به رسميت مي شناخت، مي توانست نقش عمده اي در تلطيف عواطف اعراب نسبت به آمريكا داشته باشد. افزون بر اين، در مقدمه اجراي طرح صلح مذكور، واشنگتن و تل آويو تلاش بسيار گسترده اي را براي اخراج «ياسر عرفات» از صحنه سياسي دولت خودگردان به انجام رساندند و در اين رابطه حتي از احتمال تبعيد او به خارج از سرزمين هاي اشغالي سخن گفتند. در همان حال، واشنگتن به همراهي برخي متحدان عرب خود، مانند مصر، كوشيدند تا چهره اي متعادل و ميانه رو را كه به ويژه در ميان اسرائيلي ها نيز از وجهه اي مناسب برخوردار باشد در رأس دولت خودگردان قرار دهد تا زمينه شروع و تداوم مذاكرات مهيا شود و سرانجام، عرفات مجبور شد تا سمت نخست وزيري دولت خودگردان را كه تا آن زمان عملاً در اختيار خودش بود، به محمودعباس بسپارد و از صحنه كنار رود. البته در اين باره، كارشناسان مسائل خاورميانه مي گويند اگر چه ياسر عرفات به نخست وزيري محمود عباس رضايت داد و عباس هم حتي از گفتن سخناني كه عرفات را ناخرسند كند، پرهيز كرد اما در تمامي اين مدت، عرفات از انجام هيچ اقدامي براي بازگشت به صحنه قدرت و كنار زدن محمودعباس فروگذار نكرده و سرانجام، همان طور كه طي روزهاي اخير مشاهده شد، ابومازن پس از قريب به يك صد روز از آغاز كار، به علت تلاش اسرائيل براي به شكست كشانيدن طرح صلح، عدم تسلط بر نيروهاي امنيتي، عدم همراهي نهادهاي حاكميتي دولت خودگردان و مهمتر از همه، دخالت هاي گاه و بيگاه عرفات از سمت نخست وزيري دولت خودگردان استعفا كرد كه عرفات آن را با خرسندي پذيرفت.
البته محمود عباس براي رسيدن به اين نقطه، مسير دشواري را پشت سر گذاشته بود، او در ابتداي كار براي غيرنظامي كردن انتفاضه تلاش كرد و در اجلاس «عقبه» با گفتن سخناني كه خشم هواداران گروههاي جهادي را برانگيخت، تصريح كرد كه مبارزات نظامي تاكنون هيچ دستاوردي را به همراه نداشته و اين گونه مبارزات تنها به زيان فلسطيني ها بوده است. او سپس توجه خود را به خلع سلاح گروههاي جهادي براي آتش بس در سرزمينهاي اشغالي معطوف كرد و اگرچه هيچ يك از گروههاي فلسطيني به اين خلع سلاح تن ندادند، اما با رايزني هاي فشرده و همكاري برخي مقامات عرب، سه گروه اصلي يعني جهاد اسلامي، حماس و بريگاد شهداي الاقصي پذيرفتند كه هفت هفته در سرزمينهاي اشغالي آتش بس برقرار كنند. اما اين آتش بس هفت هفته اي كه اميدهاي زيادي را برانگيخته بود، هم نتوانست آتش منازعات سرزمينهاي اشغالي را خاموش كند، بخش جهاني بي بي سي در گزارشي از سرزمينهاي اشغالي كه در اوايل ماه آگوست، پخش شد، با بيان اينكه به نظر اكثر ناظران امور خاورميانه در طول مدت آتش بس، فقط از شدت خشونت اقدامات سركوب گرانه اسرائيل عليه شهروندان فلسطيني كاسته شد، تصريح كرد: «اما در تمامي اين مدت، توسل به روشهاي قهرآميز در نزد فلسطيني ها، همچنان ادامه داشته و به اين خاطر، ۲۰نفر از فلسطيني ها به ضرب گلوله سربازان اسرائيلي از پاي درآمدند.»
اين در حالي است كه طي همين مدت، دولت اسرائيل همچنين بر ساخت ديوار حائل كه حداقل ۱۰درصد از خاك فلسطيني ها را به منطقه تحت نفوذ اسرائيل ضميمه مي كند، پافشاري كرده است؛ اين ديوار كه از سوي برخي متفكران عرب، مانند «فهمي الهويدي » به اژدهايي كه صلح را مي بلعد، تعبير شده است، به بهانه ايجاد امنيت بيشتر براي شهرك نشينان صهيونيست ساخته مي شود و دولت اسرائيل مدعي است كه پس از پايان منازعات، اقدام به برچيدن ديوار مذكور خواهدكرد. در عين حال، فلسطيني ها مي گويند از آنجا كه اين ديوار به صورتي دو فاكتو، مرزهاي آينده كشور فلسطيني را مشخص مي كند، در واقع ، صهيونيستها با اين اقدام طرح صلح موسوم به نقشه راه را زير پا گذاشته اند. البته سوءتفاهمات موجود در سرزمينهاي اشغالي كه اين سرزمين ها را به انبار باروت تبديل كرده است، تنها بر سر ديوار حائل نيست، در حالي كه فلسطيني ها و از جمله محمود عباس معتقدند كه اسرائيل براي به شكست كشانيدن صلح از هيچ تلاشي فروگذار نكرده است اسرائيلي ها مي گويند كه آتش بس هفت هفته اي، در واقع، فرصتي مغتنم را براي تجديد قواي گروههاي مسلح فلسطيني اعطا كرده است.
در چنين شرايطي روشن است، كه حتي جرقه اي كوچك نيز مي توانست آتش منازعات رادر ميان دو طرف متخاصم شعله ور كند و انفجارهايي كه حماس و جهاداسلامي مي گويند كه درپاسخ به تجاوزات سربازان اسرائيلي به حريم فلسطيني ها انجام داده اند، ضربات خطرناكي بود كه سرانجام به آتش بس برقرار شده، پايان داد و متعاقب آن، اميدها براي پيگيري گام به گام طرح صلح نقشه راه را نابود كرد. چنانكه حتي هشدار «كالين پاول» مبني بر اينكه شكست طرح صلح مانند صخره اي است كه طرفين اسرائيلي و فلسطيني از دو سوي آن فرو خواهند افتاد و به طور يكسان آسيب خواهند ديد نيز نتوانست از توقف روند صلح در خاورميانه جلوگيري كند. اين توقف مجدداً نگاهها را به سوي عرفات بازگرداند به ويژه آنكه ابومازن در همان روزهاي اول شكست آتش بس تهديد به استعفا كرد. اما كارشناسان مي گويند كه بازگشت مجدد عرفات به صحنه نيز تغيير چنداني در اوضاع پديد نمي آورد و اگرچه او در تمامي اين سالها تلاش كرده است خود را به عنوان محوري ترين ومقبول ترين رهبر فلسطيني نمايش دهد، اما با عدم پذيرش او از سوي طرفين اصلي مذاكرات (آمريكا و اسرائيل) امكان نقش آفريني وي منتفي شده است چنانكه پيشنهاد او مبني بر اينكه در صورت خروج نيروهاي اسرائيلي و توقف حملات به فلسطيني ها، او (عرفات) گروههاي جهادي را خلع سلاح خواهد كرد، از سوي اسرائيل به عنوان اقدامي تبليغاتي و غيرقابل قبول رد شد. در عين حال، استعفاي ابومازن، شرايط را در سرزمين هاي اشغالي در بن بست قرارمي دهد، چه آنكه از سويي سرعت عرفات در پذيرش اين استعفا و درخواست مهلت ۱۵ روزه براي انتخاب نخست وزير جايگزين، نشانه آن است كه رهبر فلسطيني حاضر به تقسيم اختيارات و قدرت خود با فردي مستقل نيست و از سوي ديگر، ايالات متحده آمريكا و اسرائيل حاضر به مذاكره با عرفات و يا تحت سايه عرفات نيستند. از سوي ديگر، تل آويو و واشنگتن معتقدند كه اگر احمدقريع رئيس پارلمان فلسطيني جاي ابومازن را بگيرد، ناگزير، نقش عرفات در جريان اين تحولات تقويت خواهد شد. از اين رو، تل آويو، تصميم به اخراج عرفات از سرزمين هاي اشغالي گرفته است كه اين اقدام اوضاع غيرقابل كنترلي را در مناطق فلسطيني نشين پديد خواهد آورد. تل آويو، افزون بر اين، ممكن است شرايط را بر مبارزان جهادي چنان سخت بگيرد كه هيچ يك از رهبران مياني و يا ارشد گروههاي مسلح فلسطيني از اين حملات جان سالم به در نبرد، چنان كه حمله گستاخانه «هلي كوپترهاي اسرائيلي» اسكورت هواپيماهاي نظامي ارتش اسرائيل و تلاش براي ترور شيخ «احمد ياسين» رهبر روحاني حماس بر وجود اين سناريو مهر تأييد مي زند.

روزبه بوالهري
در اديبات سياسي اواخر قرن بيستم، عبارت «ديكتاتور مصلح» اصطلاحي شناخته شده بود؛ اصطلاحي كه از سوي ايدئولوگهاي راست گرا در خصوص ببرهاي آسيا مانند كره جنوبي و اندونزي به كار برده مي شد. در آن هنگام كه هنوز ژنرالها در اين كشورها قدرت را در دست داشتند، نظام حاكم با اعمال محدوديت هاي سياسي، راه توسعه اقتصادي را هموار مي كرد. به عبارتي، از ديدگاه طرفداران چنين ايده اي، توسعه اقتصادي اين كشورها به ناديده انگاشتن حق حاكميت مردم و سركوبي مخالفان رجحان داشت. از همين رو بود كه جاري شدن خون صدها هزار اندونزيايي در جريان قتل عامهاي دهه۶۰ ميلادي قرن بيستم و يا سركوب خونين قيام دانشجويان كره جنوبي در شهر «كوانگ جو»، جز توسط محافل و نيروهاي ترقي خواه، اعتراض را بويژه از سوي طرفداران ديكتاتوري مصلح به همراه نداشت. حال، در ساليان نخستين قرن بيست و يكم، شاهد ابداع اصطلاح ديگري در باب ديكتاتورها هستيم: «ديكتاتور خوش قلب». اين اصطلاحي است كه از سوي «سيلويو برلوسكوني» نخست وزير راست گراي ايتاليا به كار برده شده است. وي در مصاحبه اي با راديو«صداي ريميني» با توصيف «بنيتو موسوليني» به عنوان «خوش قلب» عنوان كرد: موسوليني هيچ كس را نكشت. او آدمها را براي گذراندن تعطيلات به تبعيد مي فرستاد. آيا واقعاً آنچنانكه برلوسكوني مي گويد، بود و موسوليني نقش يك ديكتاتور خوش قلب را طي ۲۳سال حكومت خود در ايتاليا بازي مي كرد؟ در پاسخ، مي توان به «ريچارد باس وورث» زندگي نامه نويس موسوليني استناد كرد كه گفته است در دوره ۲۳ساله حكومت موسوليني، حداقل يك ميليون نفر در داخل و خارج ايتاليا جان خود را از دست دادند. در همين ارتباط، روزنامه «اينديپندنت» چاپ «لندن» طي مقاله اي در ۱۲سپتامبر سال جاري به سركوب خونين ليبي توسط نظاميان ايتاليايي به رهبري ژنرال «گراتزياني» كه با اتخاذ تاكتيك زمين سوخته و اردوگاههاي مرگ به اجرا درآمد، اشاره كرد. در عين حال، اسناد تاريخي گوياي بمباران شيميايي اتيوپي توسط نيروهاي ايتالياي فاشيست است كه باعث شد اين كشور چندسالي در اشغال ايتاليا باشد. اينها در حاليست كه ايتالياي موسوليني در پيمان ضد كمينترن كه با آلمان نازي و ژاپن در نيمه دهه۳۰ ميلادي قرن بيستم به امضا رسيد، رؤياي احياي امپراتوري رم را در سر مي پروراند؛ پيماني كه در نهايت، با آغاز جنگ دوم جهاني، جان ميليون ها انسان را ستاند.
با چنين سوابقي، اطلاق ديكتاتور خوش قلب به چنين فردي و حتي بهتر دانستن او در مقايسه با صدام حسين، تنها يك شوخي تلخ باتاريخ به حساب مي آيد. هر چند كه با هدف توجيه حمله به عراق و رفع اتهاماتي باشد كه از سوي منتقدان و مخالفان به برلوسكوني وارد مي آيد. اما آيا مي توان گفت كه ديكتاتور با ديكتاتور فرق دارد؟ در پاسخ به اين پرسش بايد گفت اين ماهيت دروني تمام نظام هاي ديكتاتوري است كه به منظور تحكيم و بقاي خود ، آراي مردم را ناديده مي گيرند، از ابزارهاي سركوب براي در هم شكستن آواي مخالفان بهره مي جويند و... بنابراين برخلاف سخنان برلوسكوني، هيچ تفاوتي ميان موسوليني و صدام نمي تواند وجود داشته باشد، جز آنكه اولي در قرن بيستم و دومي در قرن بيست و يكم سرنگون شدند. ضمن آنكه موسوليني در اثر تحولات وتناقضات دروني ايتاليا وبا حمايت سرمايه داري بزرگ آن كشور به قدرت رسيد ولي صدام بايد دستيابي خود به قدرت را بيشتر مديون سياست هاي آمريكا بداند. با اين حال، هيچ چيز مانع نمي شود كه به قول «رومانو پرودي» نخست وزير سابق و سياستمدار چپ گراي ايتاليايي، همه ديكتاتورها را از يك دسته بدانيم؛ موضوعي كه برلوسكوني با ابداع عبارت ديكتاتور خوش قلب آن را ناديده مي گيرد.