زاهدان ـ محمد شكوهى فر: استان سيستان و بلوچستان به عنوان يكى از پهناورترين استانهاى شرق كشور بامحروميتهاى بسيارى دست و پنجه نرم مى كند. شرايط آب و هوايى گرم و خشك، كم آبى، ترددهاى گسترده مرزى، عبور و مرورهاى غيرقانونى اتباع ايرانى و خارجى، از مهمترين ويژگيهاى اقليمى و اجتماعى اين منطقه از كشور محسوب مى شود.
در كنار اين عوامل، همسايگى با دو كشور پاكستان و افغانستان از مشكلات اساسى مناطق شرق كشور شمرده مى شود چرا كه اين دو كشور به دليل امكانات بهداشتى ضعيف، پايين بودن سطح سواد عمومى و... جزو معدود كشورهايى هستندكه بيماريهاى عفونى ريشه كن شده جهان، كماكان در اين كشورها وجود دارد. مجموع اين عوامل ذكرشده، شيوع انواع بيماريهاى خطرناك را در شرق كشور باعث شده است.
رئيس دانشگاه علوم پزشكى سيستان و بلوچستان مى گويد: «اين استان هم در مناطق شهرى و هم در مناطق روستايى با كمبود شديد آب روبروست به طورى كه در برخى نقاط استان آب بهداشتى به صورت جيره بندى توزيع مى شود.» دكتر طباطبايى مى افزايد: «اين وضعيت در روستاهاى استان به مراتب بدتر بوده و به همين دليل مردم اين مناطق به استفاده از آبهاى سطحى و غيربهداشتى روى مى آورند به طورى كه در حال حاضر كمتر از ۵۰درصد روستاهاى استان از آب لوله كشى مناسب برخوردارند.»
جمعيت استان سيستان و بلوچستان در سال۸۲ حدود ۲ميليون و ۱۸۰هزار نفر اعلام شده كه عمده جمعيت استان شهرنشين مى باشد به طورى كه مثلاً ۶۰۰هزار نفر آنها در زاهدان زندگى مى كنند. بنا به اعلام سازمانهاى مربوطه، هم اكنون خدمات بهداشتى و درمانى توسط ۵۶۲ خانه بهداشت فعال، ۱۵۱ مركز بهداشتى روستايى و شهرى، ۲۰مركز تسهيلات زايمانى و ۱۲بيمارستان دولتى به مردم استان ارائه مى شود.
دكتر طباطبايى ، تعداد تختهاى فعال دولتى استان را يك هزار و ۳۰۷ عدد اعلام كرده و مى افزايد: بخش خصوصى ونيمه دولتى با دو بيمارستان تأمين اجتماعى ونبى اكرم (ص) به همراه ۴مركز جراحى هاى محدود، تعداد زيادى مركز درمانى و داروخانه هاى مختلف خدمات بهداشتى و درمانى را به مردم ارائه مى دهند.
باتوجه به آنچه گفته شد، متأسفانه مناطق شرقى كشور كانون شيوع بيماريهايى شده است كه اغلب آنها به تاريخ پيوسته بود. رئيس دانشگاه علوم پزشكى زاهدان، يكى از بيماريهاى بومى استان را بيمارى «مالاريا» برشمرده ومى گويد: «قسمت عمده بيمارى مالاريا از كشور پاكستان وارد استان مى شود». او مى افزايد: «درسال ۸۲ تعداد ۱۶هزار مبتلا به مالاريا گزارش شده كه ۵هزار مورد آن در روستاهاى مرزى شناسايى شده وبيشتر افراد غيرايرانى هستند كه جهت درمان به مراكز درمانى ايرانى مراجعه كرده اند». دكتر طباطبايى با اشاره به كثرت مبتلايان بيمارى مالاريا دراستان مى گويد: «حدود ۶۰درصد مبتلايان به مالارياى كشور از استان سيستان وبلوچستان مى باشند وپس از آن استانهاى هرمزگان، كرمان وچنداستان ديگر در مكانهاى بعدى قرار دارند». فقدان برنامه هاى كنترلى در بلوچستان پاكستان، ترددهاى مرزى بيماران خارجى جهت معالجه رايگان در مراكز ايرانى ، وجود پشه ناقل بيمارى به صورت بومى در منطقه، مشكلات فرهنگى وعدم آشنايى مردم با چگونگى مقابله با اين بيمارى ونحوه انتقال آن از دلايل عمده افزايش مالاريا در سطح استان ذكر مى شود.
اين در حالى است كه طبق آمارهاى جهانى از حدود يك ونيم ميليون نفر مبتلايان به مالاريا تنها ۳۵۰هزار مورد در افغانستان ديده شده حال اينكه با اقدامات پيشگيرانه ونيز اقدامات درمانى دركشور فقط ۲۱هزار مورد درسال ۸۲ ثبت شده است.
دكتر طباطبايى درباره راهكارهاى ريشه كن شدن وكنترل بيمارى مالاريا گفت: «آموزش چهره به چهره، سم پاشى اماكن آلوده، خشكاندن مردابها وگندابها ، تشخيص سريع بيمارى ومعالجه رايگان، برگزارى جلسات مشترك مرزى، درمان اتباع بيگانه در نواحى مرزى و… از جمله راهكارهايى است كه در كنترل مالاريا نقش مهمى ايفا مى كنند».
از سوى ديگر بيمارى سل نيز يكى از بيماريهاى شايع در منطقه محسوب مى شود بطورى كه از سوى دانشگاه علوم پزشكى زاهدان، فقط تا ۱۵تيرماه سال جارى تعداد ۲۱۸ مورد مبتلا به سل گزارش شده است. اين درحالى است كه تعداد مبتلايان به بيمارى سل در سال ۸۲ درمنطقه ۸۵۱ مورد اعلام شده است.
رئيس دانشگاه علوم پزشكى زاهدان مى گويد: «مشكل اصلى ما شيوع فراوان اين بيمارى در بين مهاجران، جابه جايى گسترده آنها در داخل كشور وعدم امكان تكميل دوره درمان توسط مراكز بهداشتى است كه منجر به شكست درمان و پيدايش موارد مقاوم بيمارى وخطر گسترش آن در بين شهروندان مى شود». او مى افزايد: «خوشبختانه على رغم افزايش جمعيت وقحطسالى ۷ساله دراستان، شاهد كاهش همه ساله آمار بيماران مبتلا به سل هستيم».
باتوجه به فرارسيدن فصل تابستان، يكى ديگر از بيماريهاى عمده اى كه مردم منطقه را تهديد مى كند بيمارى «تب خونريزى دهنده» ياهمان «تب كنگو مى باشد كه منبع اصلى آن حدود قاچاق و پنهانى دامهاى آلوده از مرزهاى شرقى كشور شناخته شده است. در اين مورد هم دكتر طباطبايى مى گويد: «در سال گذشته مجموع مبتلايان به تب كنگو ۶۷ نفر اعلام شده و در ۴ماهه سال جارى نيز ۴ مورد ازاين بيمارى گزارش شده است ». او تأكيد مى كند : «البته خوشبختانه با آموزش مردم وبيماريابى صحيح و همكارى ارگانهاى بين بخشى مخصوصاً دامپزشكى ونيروى انتظامى اين بيمارى در حال كنترل است».
اما يكى از بيماريهاى خطرناك ديگر منطقه بيمارى ايدز است كه برابر آمار ارائه شده تعداد ۲۸۴ نفر بيمارمبتلا به ايدز شناخته شده است.افرادى كه مسافرتهاى مكرر به خارج از كشور دارند، همسران مردانى كه در خارج از كشور هستند، ملوانان، راننده هاى ترانزيت، معتادان تزريقى و... عمده افراد مبتلا به ايدز راتشكيل مى دهند.
دكتر طباطبايى با اشاره به اينكه بيمارى «فلج اطفال» با تلاش دولت جمهورى اسلامى ايران در كشور ريشه كن شده است مى گويد: «اما ۳ كشور هند، پاكستان و افغانستان جزو آلوده ترين كشورهاى جهان به «فلج اطفال» هستند ولذا اين مورد مى تواند شرق كشور را تحت الشعاع قرار داده وبامشكلات احتمالى روبرو سازد».
«تالاسمى نيز جزو بيماريهايى است كه تاكنون تعداد يكهزار و ۳۵۰ مورد از نوع شديد آن درسيستان و بلوچستان شناسايى شده است. البته بنا به اعلام دانشگاه علوم پزشكى زاهدان با وجودمشكلات فرهنگى واجتماعى درمنطقه اما مراكز بهداشتى و آزمايشگاههاى قبل از تولد موجود در استان موفق به كاهش قابل توجه متولدان به تالاسمى در اين منطقه شده اند.
دكتر طباطبايى با اشاره به محدوديت امكانات موجود در استان مى گويد:«پايگاههاى قرنطينه بهداشتى از تشكيلات اين وزارتخانه حذف شده و تنها درمرز ميرجاوه يك پايگاه قرنطينه باقى مانده است.» او مى افزايد: «البته همه بيماريها از طريق علايم ظاهرى وآزمايش هاى گوناگون درمراحل اوليه قابل شناسايى نيستند اما مردم بايد دركنترل ارتباطات و روابط اجتماعى خودهمت گمارند وبخصوص از نزديكى ومعاشرت با بيگانگانى كه شناسايى كاملى از آنها ندارند دورى گزينند تا بدين صورت مراقبتهاى پيشگيرى از ابتلا را داوطلبانه انجام داده باشند».
بيماريهايى چون «تب حصبه» نيز ناشى از كمبود آب از مناطق روستايى استان گزارش مى شود كه با آموزش مردم به چگونگى كلريزه نمودن آب هاى مصرفى، استحمام كافى ، ساخت سرويسهاى بهداشتى در روستاهاى محروم و دورافتاده با اين نوع بيماريها مقابله مى گردد.
با توجه به همه آنچه كه ذكر شد، تكرار اين نكته ضرورى به نظر مى رسد كه تأمين آب سالم و بهداشتى به ميزان كافى از شاخصهاى اصلى سلامت جامعه محسوب شده و از اصول توسعه پايدار جوامع محسوب مى شود. اين در حالى است كه كمبود آب در همه زمينه هاى بهداشتى، كشاورزى و... در استان سيستان وبلوچستان ، حركت به سمت توسعه را در اين منطقه از كشور متوقف كرده است.