«رجب طيب اردوغان» رهبر حزب عدالت و توسعه در تاريخ ۱۴ مارس ۲۰۰۳ نخست وزير تركيه شد. وى در ۲۶ فوريه ۱۹۵۴ در استانبول به دنيا آمد، اما كودكى خود را در شهر «رايز» (Rize) در ساحل درياى سياه سپرى كرد. در ۱۳ سالگى به استانبول بازگشت و در دانشگاه «مرمره» در رشته اقتصاد و بازرگانى به تحصيل پرداخت. ۱۶ سال به صورت نيمه حرفه اى فوتبال بازى كرد و در شركت حمل و نقل شهردارى استانبول كار كرد. وى فعاليت سياسى خود را با حزب «نجم الدين اربكان» شروع كرد.
پس از كودتاى نظامى در سال ،۱۹۸۰ فوتبال را ترك كرد و به كار در بخش خصوصى پرداخت و در سال ۱۹۸۲ به خدمت سربازى رفت.
پس از كودتاى ،۱۹۸۰ تمام احزاب تركيه منحل شدند و اعضاى حزب نجات ملى اربكان، حزب جديد رفاه را تأسيس كردند. در سال ،۱۹۸۵ اردوغان رئيس حزب رفاه در استانبول شد و در انتخابات شهردارى اين شهر شركت كرد. در سال ،۱۹۹۱ حزب رفاه توانست حدنصاب ۵ درصدى را براى ورود به مجلس ملى براى اولين بار به دست آورد. اردوغان نيز موفق شد تا از استانبول وارد پارلمان شود. در انتخابات محلى ،۱۹۹۴ حزب رفاه به بزرگ ترين حزب تركيه تبديل شد و اردوغان نيز به شهردارى استانبول برگزيده شد. موفقيت در سمت شهردارى، او را به يكى از محبوب ترين سياستمداران ترك تبديل كرد، اما اردوغان در ۱۲ دسامبر ،۱۹۹۷ در يك جلسه ملاقات عمومى در جنوب شرقى تركيه شعرى را خواند كه باعث دردسر او شد. نظاميان تركيه، اين شعر را حمله به ساختار سكولار حكومت دانستند و وى به ۴ ماه زندان محكوم شد. در سال ۱۹۹۶ به حكم دادگاه قانون اساسى، حزب رفاه منحل شد. اين مسأله به خاطر دليل هميشگى تهديد طبيعت سكولار كشور صورت گرفت. حزب رفاه به «فضيلت» تغيير نام داد كه در سال ۱۹۹۹ به سرنوشت مشابهى دچار شد. از دل اين حزب، ميانه روها، حزب عدالت و توسعه را به رهبرى اردوغان بنا نهادند و سنتى ها، حزب سعادت را. در انتخابات نوامبر ،۲۰۰۲ حزب اردوغان ۳۴‎/۳ درصد آرا را به دست آورد و به پيروزى شگفت انگيزى رسيد. اردوغان به خاطر اينكه در آن زمان عضو پارلمان نبود، نتوانست نخست وزير شود و همكار ديرينه او ـ عبدا• گل ـ نخست وزير شد كه بعدها در پى اصلاح قانون و ورود اردوغان به پارلمان، جاى خود را به وى داد. از زمان نخست وزيرى او، برخى تنشها ميان او و ارتش قدرتمند به وجود آمده است كه البته وى موفق شده است اين تنشها و بحرانها را مديريت كند. در ماه مه ،۲۰۰۴ او اولين نخست وزير تركيه شد كه پس از سال ۱۹۸۸ از يونان بازديد كرد و در آتن موفق شد حمايت اين كشور را از ورود به اتحاديه اروپا جلب كند. اگر اردوغان موفق شود كشورش را وارد اتحاديه اروپا كند، بدون شك تاريخ كشورش را تغيير خواهد داد و شايد بعدها از او همپاى فردى مانند آتاتورك پدر جمهورى مدرن تركيه ياد كنند.
آرمن نرسسيان

آرمن نرسسيان
«رجب طيب اردوغان» نخست وزير تركيه سرانجام به تهران مى آيد تا يادداشت تفاهمنامه همكارى هاى متقابل را با «سيدمحمد خاتمى» رئيس جمهورى اسلامى ايران امضا كند. اين سفر چندين بار به تعويق افتاد تا جايى كه ايران تهديد كرد در صورت عدم سفر اردوغان به تهران، خاتمى نيز از سفر به آنكارا خوددارى خواهد كرد. روابط ايران و تركيه همواره داراى فراز و نشيب هايى بوده است، اما از زمان روى كار آمدن اردوغان، روابط دو طرف رو به گرمى نهاده است. وجود برخى منافع مشترك نيز باعث شده است تا دو كشور در برابر برخى رويدادها، مواضع مشتركى اتخاذ كنند. هدف اصلى اردوغان از سفر به تهران، بررسى مسائل امنيتى مورد علاقه دو كشور و موضوعات اقتصادى است. برخى از روزنامه هاى تركيه نوشته اند قرار است اردوغان تفاهمنامه اى را كه پيشتر مورد تأييد و تصويب كميسيون عالى امنيتى ميان دو كشور قرار گرفته است، با خاتمى امضا كند. ايران و تركيه در زمينه فعاليت كردهاى عراق و حركت آنها به سوى استقلال نگران هستند و به همين خاطر بود كه چندى پيش در چارچوب ديدارهاى سالانه، يك هيأت امنيتى ايران به تركيه رفت تا با طرف هاى ترك مسائل امنيتى مرزى ۲ كشور از جمله شيوه برخورد با فعاليت هاى غيرقانونى گروه هايى چون «پ.ك.ك» را مورد بررسى قرار دهد. در همين ارتباط ايران محدوديت هاى شديدى را عليه ورود غيرقانونى اعضاى «پ.ك.ك» از طريق خاك خود به تركيه اعمال مى كند. به نظر مى رسد كه اشتراك نظر دو دولت در مورد برخورد با پ.ك.ك جدى است. «فيروز دولت آبادى» سفير ايران در آنكارا اخيراً در يك مصاحبه تلويزيونى در پاسخ به اينكه آيا ايران حاضر است عمليات نظامى مشترك با تركيه عليه پ.ك.ك انجام دهد، گفت: شرط لازم براى چنين عملياتى، برنامه ريزى دقيق و وجود توافقنامه ميان دو دولت در همين رابطه است. ايران و تركيه براى اولين بار در سال ۱۹۹۲ با هدف مهار پ.ك.ك، توافقنامه اى مبنى بر جلوگيرى از ورود غيرقانونى به مرزهاى خود امضا كردند و كميته امنيتى مشترك به همين منظور تشكيل دادند. با خودمختارى شمال عراق پس از جنگ كويت، تركيه نگران تشكيل كردستان مستقل در عراق شد و به همين خاطر، بارها ارتش خود را تا داخل خاك عراق فرستاد؛ امرى كه با مخالفت شديد ايران و كشورهاى همسايه روبرو شد. در اين مقطع زمانى، روابط دو كشور همسايه دستخوش سردى شد. اما به تدريج، دو كشور با پشت سر گذاشتن اختلافات خود به اشتراك نظرهايى درباره مسائلى كه آنها را نگران مى كند، رسيدند. اخيراً اقدامات مهمى در گسترش همكارى هاى امنيتى ميان دو كشور صورت گرفته كه آخرين آنها كميسيون امنيتى مشترك در آنكارا بوده است. ايران، تركيه و سوريه مخالف تجزيه عراق و تشكيل كشور مستقل كرد هستند. آنها همچنين در زمينه حضور اسرائيلى ها در شمال عراق حساس هستند. ايران و تركيه بر اين باورند كه هدف اسرائيل تأسيس يك دولت مستقل كرد در كردستان عراق است و دولتمردان تل آويو از سال ها پيش همچنين نقشه اى را براى منطقه در سر داشته اند. در همين خصوص، هنگامى كه گزارشگر و خبرنگار «نيويوركر» براى اولين بار، پرده از حضور اسرائيلى ها در مناطق كردنشين عراق برداشت، تركيه كه يكى از دوستان نزديك اسرائيل به شمار مى رود به اين مسأله اعتراض شديدى كرد و خواهان توضيح تل آويو شد. ايران معتقد است كه اسرائيل با همكارى آمريكا و برخى كشورهاى اروپايى خواهان تأسيس يك كشور مستقل كرد و ايجاد تغيير ودگرگونى در ژئوپوليتيك منطقه است و به همين جهت است كه دو كشور به دنبال حفظ تماميت ارضى عراق هستند و به رغم وجود اختلاف نظرهاى فراوان، ايران، تركيه و سوريه با همكارى هاى متقابل درصددند تا مانع از تشكيل دولت مستقل كرد شوند. دولت آبادى در مصاحبه خود درمورد حضور اسرائيلى ها در شمال عراق و آموزش نيروهاى كرد توسط آنها گفته بود كه كردهايى كه توسط اسرائيل تعليم داده مى شوند، از اعضاى دو حزب اصلى كرد نيستند، چون آنها مى دانند كه چنين حركت هايى به نفع كردهاى عراقى نيست. البته نبايد فراموش كرد كه جنس نگرانى هاى ايران در كل با تركيه متفاوت است. زيرا روابط ايران با دو حزب اصلى كردستان عراق بسيار گرم تر و متفاوت از نوع روابط آنها با تركيه است. ديگر مسأله اى كه ايران و تركيه در سفر اردوغان به تهران مورد بحث و بررسى قرار خواهند داد فعاليت شاخه ايرانى پ.ك.ك (پژاك) است كه اخيراً در مناطق مرزى با نيروهاى امنيتى ايران درگير شده اند.
موضوع ديگرى كه در سفر اردوغان به تهران مطرح مى شود، كاهش قيمت گاز صادراتى ايران به تركيه است. آنكارا اميدوار است تهران با كاهش قيمت گاز به كاهش تراز تجارى تركيه با ايران كه منفى است، كمك كند. اين كشور قصد دارد تا از طريق ارائه كالا و خدمات به ايران، هزينه گاز طبيعى وارداتى را پرداخت كند. هيأت ترك همچنين اميدوار است تا ايران، ميزان تعرفه هاى گمركى موجود را كاهش دهد تا صادركنندگان ترك قادر به حضور بيشتر در بازار ايران باشند. ايران نيز از سفر اردوغان به تهران، اهداف اقتصادى خاصى را دنبال مى كند كه يكى از اين اهداف، مذاكره در مورد انتقال گاز ايران به اروپا از طريق خاك تركيه است. اين موضوع از آن رو حائز اهميت است كه دو كشور بر سر صادرات انرژى از درياى خزر نيز رقابت شديدى دارند.
اردوغان كه همواره خواهان نزديكى با جهان اسلام است، به تهران مى آيد. اما شايد توجه عمده اش معطوف به پايتخت هاى اروپايى باشد؛ جايى كه براى آغاز زمان مذاكره براى پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا رايزنى هاى شديدى مى شود. تركيه با رهبرى اردوغان دچار تغييرات مثبت فراوانى شده است و شايد با پيوستن اين كشور به اتحاديه اروپا بتواند جهان اسلام را با اتحاديه اروپا پيوند دهد و از اين طريق، به صلح و ثبات جهانى بخصوص منطقه كمك كند. ايران به عنوان بزرگ ترين و قدرتمندترين كشور منطقه نيز مى تواند به اين مهم كمك شايان توجهى كند؛ موضوعى كه بهتر است نخست وزير تركيه آن را در سفر خود به تهران به خاطر بسپارد.

آنها امروز شاهد تحركات اسرائيل درميان اكراد و تلاش براى برهم زدن موازنه هاى منطقه اى ازسوى اين رژيم نيز هستند.
اصلاح طلبان ترك على رغم آنچه بسيارى گمان دارند، درحال بازنگرى در ديدگاه سنتى خطرناك دانستن هر نوع دولت كردى فدرالى درعراق مى باشند، تجربه ايران دراين زمينه، بى شك مدنظر ترك ها قراردارد، حال كه دولت كردى عراق به هرحال شكل گرفته، بسط اين تفكر كه اگر محدوده اين دولت به شهر نفتى «كركوك» برسد پايه هاى امنيت تركيه متزلزل خواهدشد، مغاير با منافع و امنيت ملى تركيه تشخيص داده شده و تركها خود را آماده آن كرده اند كه حتى اگر سازوكارهاى عراقى، كركوك را هم به كردها داد، بخش كردى تركيه ازدست رفته تلقى نشود.
على رغم وجود دغدغه هاى امنيتى دراين خصوص و تصور اينكه ايران و تركيه با نگرانى بحث دولت كردى وفدراليسم در عراق را به بحث خواهندگذاشت، بنا به اظهار منابع مطلع موضوع دولت كردى در عراق ازجمله مباحث اصلى سفر اردوغان به ايران نخواهدبود.
نگاه جديد دولت تركيه بيشتر درپى تروريست ناميدن گروههاى مسلح كرد مانند «پ.ك.ك» و برخورد سياسى امنيتى با كسانى است كه تماميت ارضى تركيه را موردتهديد قرارمى دهند.
قراردادهاى امنيتى گذشته و جديد ميان ايران و تركيه شامل اين بخش بوده و خواهدبود، ازاين زاويه، نگاه آنكارا به تماميت ارضى تركيه و نيز تماميت ارضى كشورهاى منطقه ازجمله عراق معطوف است.
اخبار غيررسمى حاكى از آن است كه ترك ها به آمريكا و كردهاى عراق پيشنهاد همكارى مشترك درجهت مراودات نزديك تر داده اند. در واقع، آنكارا قصددارد با استفاده ازموقعيت هاى جديد و نيز تجربه ايران، با واقعيت دولت حريم كردى در عراق ازموضع اقتداركنار بيايد و با آن تعامل داشته باشدو مسائل موجود ميان آنكارا و نواحى كردى تركيه را ازطرق سياسى حل و فصل كند. البته اين ديدگاه كماكان با مشكلاتى ازناحيه گروههاى سنتى ترك مواجه است، يعنى كسانى كه معتقدند علاوه بر قلع و قمع كردهاى تركيه، هرازگاهى بايد كردهاى عراق را هم گوشمالى داد. واقعيت هاى منطقه اما خبر از تغيير فصل هاى سپرى شده دارد، درحال حاضر، هرگوشه چشم تركيه به كردستان عراق ازسوى كردهاى اين مناطق، جامعه جهانى، كشورهاى منطقه و حتى ايران با تذكر مواجه خواهدبود، پس كشتى بانان آنكارا را سياستى ديگر آمده است و آن اينكه شهامت مواجهه و ارتباط سالم با دولت محلى كردهاى عراق را پيداكنند.
مسلماً اردوغان دراين سفر از ايرانى ها تقاضاى همكارى جهت ممانعت از الحاق كركوك به دولت محلى كردهاى عراق را نخواهدداشت، اما قطعاً او برحفظ تماميت ارضى همه كشورهاى منطقه ازجمله عراق، تركيه و ديگران اصرار و ابرام نشان خواهدداد.
اينها بدان معنانيست كه تمامى حساسيت ها و نگرانى ترك ها از بابت بحث اكراد درمنطقه حل شده است.
تا به امروز، تركيه بخاطر شرايط خاص دامنه جمعيتى كرد خود درميان كشورهاى منطقه بيشترين حساسيت را به بحث وضعيت كردها درعراق و منطقه نشان داده و براى تأثيرگذارى براين معادله از هيچ تلاشى فروگذار نكرده است.
نگاه جديد مورداشاره در مورداكراد درتركيه نتيجه يك نوع واقع گرايى بوده و هنوز درمراحل اوليه شكل گيرى و اجرايى شدن قراردارد. حساسيت هاى تركيه به بحث اكراد درمنطقه تا به اينجا يكى ازعوامل مؤثر درعدم درهم ريزى مرزهاى جغرافيايى منطقه بوده است.
ترك ها با همراه كردن سوريه و ايران دراين جهت و نيز با استفاده از ارتباط خود با آمريكا توانسته اند به نقش آفرينى در اين جهت اقدام كنند.
ازسوى ديگر، آنها درحال ساماندهى ارتباطى منظم با گروههاى كردعراقى هستند. سفرهاى اخير مقامات ارشد كرد عراقى مثل جلال طالبانى و نمايندگان «مسعود بارزانى» به تركيه در چارچوب ساماندهى به مراودات تازه تركيه با كردهاى عراق در قالب رويكردى تازه، ارزيابى مى شود.
در رويكرد جديد دولت آنكارا، آنها نبايد از مراوده و ارتباطى كه كردهاى عراق به موازات ارتباط با آمريكا با كشورهاى همسايه نيز برقرار كرده اند، عقب بمانند. ضمن آنكه آنكارا امروز به مراوده با كردهاى عراق به عنوان يك برگ بازى در معادله و مراوده خود با آمريكا نيز نگاه مى كند. يعنى آنها هرروز با موضعى خاص مى توانند بر معادله رابطه خود با آمريكا تأثير و تأثراتى برجاى بگذارند و اين مسأله طبعاً شامل موضوع اكراد نيز مى شود، ترك ها تاكنون توانسته اند همكارى خارجى زيادى را در مبارزه با گروههاى مسلح جدايى طلب كرد تركيه اى، درقالب مبارزه بين المللى با تروريسم جلب كنندو به توافقات مهمى با برخى كشورها از جمله ايران دست يابند. در آستانه سفر اردوغان به تهران، نيروهاى ايرانى به برخى از مواضع كردهاى پ.ك. ك در نواحى مرزى تركيه، حملاتى صورت دادند كه براى مقامات ترك خوش آيند بود و امروز نيز دو طرف سعى برآن دارند تا در همكاريهاى امنيتى به سازو كارهاى عينى تر و قراردادهايى با قابليت اجرايى بالا دست پيدا كنند، از اين رو يكى از محورهاى مذاكرات اخير تهران، همين موضوع خواهد بود.طبعاً در اين جهت، ترك ها نيز در موارد امنيتى قولهايى به ايران خواهند داد، در هر جهت ايران و تركيه براى رسيدن به اين مرحله از دام سوء ظن هاى تاريخى و دامن زنندگان به اين وضع به دشوارى عبور كرده اند. همين چند ماه پيش، در پى انفجارهاى منسوب به القاعده در استامبول برخى رسانه ها تلاش داشتند عوامل بمب گذارى را تحت الحمايه ايران معرفى كنند. اين ادعاها هيچگاه از طرف مقامات رسمى ايرانى و ترك جدى گرفته نشد، ضمن آنكه آنها به هر حال به سرو ساماندهى بيشتر به اوضاع مرزى و گروههاى مسلح فعال در اين نواحى تأكيد كردند. سفر اردوغان به ايران براى دو كشور به منزله فرصتى گرانقدر است تا درباب اين نوع از مسائل به گفت وگويى واقع گرايانه و معطوف به هدف هاى معين بپردازند و از الگوهاى كلى وسنتى گذشته در اين باب فاصله بگيرند. به احتمال زياد، قرارداد امنيتى تازه اين سفر از چنين رويكردى برخوردار خواهد بود.
> تركيه و اسرائيل
يكى از دلايل ملايمت نسبى آمريكا با تركيه و تلاش براى جذب آنكارا در بلوك بندى هاى قدرت از سوى واشنگتن، خصوصاً بعد از انقلاب ايران، وجود رابطه ديپلماتيك ميان تركيه و اسرائيل است اما جداى از هزينه ها و فشارى كه از جانب كشورهاى اسلامى و عرب از بابت اين رابطه متوجه تركيه است، رابطه آنكارا ـ تل آويو پيچيدگى و مسائل خاص خود را دارد و در سالهاى اخير به دشوارى هاى آن افزوده شده است. واقع اينكه، اسرائيل يكى از معلول هاى فروپاشى عثمانى است، در حالى كه تركيه ميراث دار دولت عثمانى محسوب مى شود، تحولات اخير خاورميانه موجب آن شده است كه اسرائيل دكترين قديمى تشكيل دولت مستقل كردى در منطقه را با جديت دنبال كند. فعال شدن لابى حمايت از جريان كردى يهودى از جانب اسرائيل و حضور و تحرك نمايندگان رژيم تل آويو در مناطق شمالى عراق، اين روزها، ترك ها را به شدت حساس كرده است. چرا كه آنها اين تحركات را مغاير با منافع و تهديدى براى امنيت و تماميت ارضى خود ارزيابى مى كنند.
كشته شدن دو ديپلمات ترك توسط عناصر وابسته به اسرائيل كه تحركات اين رژيم را در شمال عراق رصد مى كرده اند بروخامت وضعيت افزوده است. از سوى ديگر، داعيه اسلام گرا بودن دولت تركيه حتى با قرائت باز وليبرالى رهبران آنكارا، باعث آن شده است كه موج جديد خشونت اسرائيل در سرزمين هاى اشغالى كه افكار عمومى منطقه و تركيه را متأثر كرده است، در نظر مقامات دولت آنكارابه عنوان رفتارهاى مغاير با اصول و معاهدات و هنجارهاى بين المللى تلقى شود. در سى ويكمين كنفرانس وزيران امور خارجه سازمان كنفرانس اسلامى در استامبول، ترك ها موفق شدند دبيركلى اين سازمان را به دست آورند؛ سازمانى كه اگرچه در بعد ضمانت اجرايى مصوبات و كارآمدى دچار نقصان و مشكلات داخلى است، اما به هرحال، فلسفه تشكيل آن واكنش به اقدامات رژيم صهيونيستى بوده است و مسأله فلسطين در اين سازمان هميشه به عنوان ركن اصلى گردآورى دول اسلامى به دور هم قرار داشته و دارد.
با اين تفاصيل مى توان گفت روابط تركيه با اسرائيل اين روزها در فصل سرد خود قرار دارد، البته نمى توان دچار رمانتيسم سياسى شد و انتظار قطع اين رابطه را داشت، چون به هر حال اين ارتباط ادامه خواهد داشت، اما تحولات اخير منطقه اهداف متناقض تركيه و رژيم تل آويو را روشنتر كرده و توجه دولت تركيه به الزامات و همكاريهاى منطقه اى فعلاً تركيه را علاوه بر تلاش براى ورود به اتحاديه اروپا به سمت همسايگان و كشورهاى اسلامى سوق مى دهد. در اين ميان به خاطر قرابت تاريخى نزديك شدن به ايران در برنامه هاى آنكارا در حال مدون شدن و سامان گيرى بيشتر است و سفر نخست وزير تركيه به ايران طبعاً در اين مسير، يك نقطه عطف به حساب مى آيد.
> همكارى شركت ها پلى براى تعامل
رشد روابط تجارى ايران و تركيه در سالهاى اخير موجب آن شده است كه دو طرف به همكاريهاى گسترده تر فنى اقتصادى تمايل پيدا كنند اما وجود ديدگاههاى سنتى در دو طرف بعضاً مانع از تحقق برخى طرح هاى موجود شده است. از آن جمله، مى توان به موضوع خريد گاز از ايران توسط تركيه اشاره كرد. «بوزكورت آران» سفير جديد تركيه در ايران در اين باره مى گويد: در اين مورد، دو شركت ايرانى و ترك طرف حساب هستند. او با اشاره به وجود اراده سياسى ميان مقامات دوكشور براى حل اين مسأله براين باور است كه مسائل فنى موجود مثل بحث قيمت سرانجام قابل حل خواهد بود. او مى افزايد: حتى اگر اين مسائل حل نشود، ما ضمن قرارداد بندهايى را درنظرگرفته ايم كه رافع مشكلات باشد. آران مى افزايد: وقتى روابط گسترش مى يابد طبيعى است كه مسائلى هم ايجاد مى شود و سكون كامل تعلق به دنياى زندگان ندارد، مهم اين است كه اراده سياسى موجود بتواند بر مشكلات فائق بيايد.
انتظار فائق آمدن اراده سياسى موجود بر موانع انتقال گاز ايران به تركيه در شرايط فعلى گزاف نيست. اگر توافقى استراتژيك در اين فصل مناسبات دو كشور كه از رونق و وضع بهترى نسبت به ادوار گذشته برخوردار است، حاصل نيايد، جاى تعجب داشته و سؤال اين خواهد بود كه اين مهم ديگر چه زمانى حاصل خواهد آمد؟ چنين وضعيتى در مورد همكارى شركت تركيه اى «تاو» در احداث فرودگاه بين المللى امام(ره) نيز قابل مشاهده است. در سفر «محمدرضا عارف » معاون اول رئيس جمهورى ايران به تركيه، وى بازديدى از فرودگاه استامبول كه طى ۱۹ماه توسط شركت «تاو» ساخته شده است، انجام داد و به توصيه او قرار شد موضوع همكارى اين شركت در پروژه هاى فرودگاهى ايران بررسى شود. نتايج بررسى ها نشان مى دهدكه «تاو»  قبلاً متقاضى مشاركت در پروژه فرودگاه امام(ره) بوده است، ولى قيمت موردنظر خود را اعلام نكرده است. در عين حال، قيمتهاى ارسالى اين شركت، اختلاف فاحشى با طرفهاى اروپايى را نشان مى داد. اين موضوع با توجه به حد و اندازه و استاندارد مطلوب فرودگاه استامبول كه در حد فرودگاههاى فرانكفورت آلمان و دوگل فرانسه ارزيابى مى شود، باعث شد به پيشنهاد شركت كشور همسايه و مسلمان توجه بيشترى شود. پيشنهاد شركت فرانسوى ۸۰۰ميليون دلار قيمت ساخت طى مدت ۶سال بود و براى بهره بردارى ۳۰ساله از فرودگاه ازمحل درآمدها مبلغى به ايران تعلق نمى گرفته. اتريش رقم ۲۶۰ميليون دلار با ۳۰سال بهره بردارى و اختصاص ۹درصد از درآمدهابه ايران را طرح كرده بود. اما «تاو» تركيه ۱۷۶ميليون دلار قيمت داده و براى ۱۱سال و سه ماه بهره بردارى كه ۲سال دوره ساخت فرودگاه هم جزو آن بوده، با نرخ خدمات ثابت، ۳۰درصد از محل درآمدها را براى ايران در نظر گرفته بوده است. روشن است كه پيشنهاد تاو نسبت به دو پيشنهاد اصلى ديگر حدود ۵ تا ۶ ميليون دلار صرفه جويى براى ايران به همراه داشت، اما چنانچه روشن است، اقتصاد تنها عامل وقوع يك همكارى نبود و ارگانهاى داخل ايران بر سر ميزان حضور طرفهاى ترك در امور فرودگاه دچار اختلاف شدند و كار نيمه كاره باقى ماند. البته چند روز قبل از سفر «اردوغان» ، «احمدخرم»  وزير راه و ترابرى ايران خبر دادكه بهره بردارى از فرودگاه با همكارى و مشاركت شركت ترك از سر گرفته خواهد شد. هرچند، پافشارى منحصر به فرد اين وزير خاتمى بر سر نتايج كارشناسى مجموعه خود امرى تازه نيست، اما اظهارات او در كنار برخى اظهارات ديپلماتهاى ايرانى نشان از آن دارد كه بالاخره راهكارهايى براى ادامه حضور شركت ترك پيدا شده است، شايد اين راهكار تقسيم بندى فازهاى مختلف در فرودگاه امام (ره) باشد. يك ديپلمات ايرانى كه نمى خواهد نامى از او برده شود، در اين باره مى گويد: هرچند، برخى دغدغه هاى ارگانهاى نظامى در پروژه فرودگاه امام(ره) قابل توجه بود، ولى در مجموع، اين پروژه از برخى ديدگاههاى سنتى و سوءظن هاى تاريخى در دو طرف لطمه خورد، بخشى از اطلاعات مطرح شده هم نادرست و از كانالهاى خاص انتقال پيدا كرده بودند، مثل اينكه «تاو» شركتى صهيونيستى است و غيره كه اكنون معلوم شده كه اين حرفها دقيق نبوده است. وى مى افزايد: در مسائل پيش آمده، رفتار طرف ترك هم پخته بود. آنها بدون دامن زدن به جنجالهاى مربوط به ايران و داخلى تلقى كردن موضوع، راه و پلهاى پشت سر راتخريب نكردند. به هر حال، از مجموع اظهارات مى توان دريافت كه «تاو» در پروژه فرودگاه امام(ره) حضور خواهد داشت. از نظر برخى ناظرين حل دو مسأله انتقال گاز ايران به تركيه و موضوع فرودگاه بين المللى امام(ره) تأثير مثبتى بر افزايش سطح همكاريهاى ميان شركتهاى ديگر دو كشور داشته و فراتر از آن روابط دو طرف را نه تنها از يك چالش و پيچ عبور داده است، بلكه عمق معنادارى به روابط خواهند بخشيد. اين در حالى است كه پيشنهادها و مزايده ها و مناقصه هاى مختلفى در دو طرف انتظار شركتهاى يكديگر را مى كشند كه از آن جمله مى توان به پيشنهاد تركيه به ايران براى مشاركت و استفاده از تجربه ايران در پروژه گازرسانى به شهرهاى آن كشور نام برد. در باب اين نوع مسائل دوجانبه مى توان گفت سفر اردوغان به واسطه چندبار تأخير، در مقطعى انجام شده كه كار كارشناسى لازم در مورد همكاريهاى مهم و حتى استراتژيك دو همسايه به اندازه كافى صورت گرفته است. كمترين انتظار از سفر نخست وزير تركيه به ايران، تسهيل و رفع موانع فنى و ذهنى اين مراودات است و بايد ديد كه ايران و تركيه تا چه حد از فرصت ايجاد شده، در اين زمينه بهره خواهند برد؟
>ارتباطات فرهنگ و انديشه اى در محاق
علاقه مندان ايرانى تحولات تركيه و نيز تركهاى مشتاق به آشنايى بيشتر با ابعاد لايه هاى مختلف اجتماع و فرهنگ و سياست ايران انتظار دارند دولتمردان ايرانى و ترك در مذاكرات تازه ايران و تركيه كه همه جانبه مى نمايد و در آن ازمسائل منطقه مانند عراق و فلسطين گرفته تا ترتيبات امنيتى و اقتصادى دوجانبه مورد توجه قرار گرفته، به عوامل مصونيت بخشى به روابط، يعنى مراودات فرهنگى و به جريان افتادن ديالوگ نخبگان در قالبهاى غيردولتى نيز توجه لازم مبذول دارند. اين كمترين بركت دور تازه مراودات دو كشور براى دو حوزه تمدنى همپوشان و در هم آميخته تاريخى است كه اكنون از پس اعصار و تحولات تازه، ديوار بى اعتمادى در ميان آنها ترك خورده مى نمايد. آيا سياستمداران تركيه و ايران خواهند توانست از مقطع و فرصت تاريخى در اين زمينه بهره كافى ببرند؟ گفتار و كلام آنها به اين سو نظر دارد، اما انتظار جبران عقب ماندگى ها در اين حوزه به قوت خود باقى است.

دكتر الهه كولايى
سفر «رجب طيب اردوغان» به ايران در شرايطى انجام مى گيرد كه حزب توسعه و عدالت كه وى رهبرى آن را بر عهده دارد، توانسته است با بهره گيرى از تجارب احزاب رفاه و فضيلت در پيشبرد برنامه هاى خود استحكام و توفيق چشمگيرى را به نمايش بگذارد.
انتخابات شهرداريها كه چندى پيش برگزار شد، ثمره پيگيرى سياست واقع گرايانه او در حل تعارضات اجتماعى و فرهنگى جامعه تركيه را در پيروزى مجدد حزب توسعه و عدالت آشكار كرد.
اردوغان توانسته است با دنبال كردن يك سياست واقع گرايانه ناكاميهاى پيشين احزاب اسلام گراى تركيه را جبران كند و به تعاملى مثبت با نيروهاى سكولار در تركيه دست يابد.
استحكام واقعيت سياست داخلى اردوغان وى را به سازماندهى موفق سياست داخلى توانا گردانيده و او موفق به استفاده از اهرمهاى گوناگون، در تعيين منافع ملى كشور خود شده است؛ از توسعه روابط با اسرائيل و آمريكا، تا تلاش براى بهره گيرى از اين سياست در حل مسائل خود با اتحاديه اروپا كه دهها سال است پشت درهاى آن براى ورود به اتحاديه منتظر مانده است.
اردوغان براى تأمين منافع تركيه، حتى تغييرات در قانون اساسى اين كشور را نيز به منظور يكپارچه شدن در اتحاديه اروپا مورد توجه قرار داده است. به نظر مى رسد تركيه، به ويژه با توجه به تحولات كنونى در عراق، تلاش بسيارى را در اين دوره براى تأمين امنيت اين كشور در قبال ناآراميها و تنشهاى داخلى عراق كه تأثير مستقيم و فورى بر امنيت اين كشور دارد، دنبال كرده است. از منظر تحولات داخلى عراق، تركيه مى تواند نگرانيهاى جدى داشته باشد كه سفر به ايران فرصت مناسبى است براى رفع اين نگرانيها در قبال خواسته هايى كه از اروپا و آمريكادارد. اين اولين بار نيست كه ايران وجه المصالحه مذاكرات كشورهاى ديگر قرار مى گيرد. تركيه به خوبى از مسائل كنونى در روابط ايران با اتحاديه اروپا و آمريكا آگاهى دارد و ابراز مخالفت اين كشورها براى انجام اين سفر (چنانچه انجام پذيرد) مى تواند بسيار پرمعنى باشد. از طرفى، ايران و تركيه از زمينه ها و امكانات بسيار گسترده اى براى توسعه همكاريهاى سازنده مبتنى بر تأمين منافع متقابل دو كشور برخوردار هستند كه پيش از اين در چارچوب همكاريهاى جمعى در (آر.تى.دى.سى) و سپس «اكو » موردتوجه قرار گرفته است؛ همكاريهايى كه مى تواند در زمينه هاى انرژى و ترانزيت (حمل و نقل كالا) و سرمايه گذارى در عرصه هاى گوناگون ظرفيتهاى بسيار چشمگيرى را براى توسعه روابط به نمايش بگذارد. ايران و تركيه از اعضاى اصلى سازمان همكارى اقتصادى (اكو) هستند كه سفر اردوغان به تهران را مى توان در اين مسير مثبت و كارساز تلقى كرد.