مهرداد خوشكار مقدم- على رضايى
گروه ورزشى - از سال ۱۳۲۷ كه فوتبال وارد تبريز شد تاكنون روزهاى روشن و تاريك زيادى را در اين رشته پرطرفدار منطقه آذربايجان، شاهد بوده ايم. تيم ها و بازيكنان بزرگى از اين ديار مطرح شدند و در اين ميان تيم هاى ملى هم از آنان بى نصيب نمانده اند. براساس آمار، نخستين تيم اين منطقه، تبريز نام داشت كه در سال۱۳۳۱ شكل گرفت. ساخت كارخانه هاى ماشين سازى و تراكتورسازى در اوايل دهه۴۰ ش زمينه هاى ايجاد ۲ باشگاه با همان نام را فراهم آورد. بعدها باشگاه شهردارى تبريز هم به آنها پيوست و حتى زمانى فرا رسيد كه هر سه باشگاه ياد شده در بالاترين سطح فوتبال كشور به رقابت با ساير تيم ها پرداختند.
ورق زدن برگه هاى تاريخ فوتبال ايران ما را به گذشته هاى درخشان ۴ دهه گذشته منطقه آذربايجان و بويژه تبريز مى رساند. در كنار خوزستان، به جرأت مى شود گفت آذربايجان مطرح ترين قطب مستعد فوتبال ايران بوده است. در جام تخت جمشيد نيز تيم هاى آذرى حضورى موفق و تأثيرگذار داشتند. قديمى هاى اين رشته چهره هايى چون صباغ، خداپرست، صدقيانى، شيخ لارى، ضيايى و... را از ياد نمى برند.
|
|
|
در سال هاى پس از انقلاب و با پايان يافتن جنگ تحميلى، باشگاه هاى تبريزى در فوتبال فعاليت خوبى داشتند كه ماحصل آن ظهور بازيكنانى چون كريم باقرى، سيروس و غلامحسين دين محمدى، رسول و حسين خطيبى، على باغميشه، اسماعيل هلالى، عليرضا اكبرپور، على اكبر استاد اسدى و... بود. در كنار آن حضور قدرتمندانه تيم هاى تراكتورسازى، ماشين سازى و شهردارى تبريز قابل توجه بود. شور و اشتياقى كه ميان طرفداران اين تيم ها وجود داشت، دل هر حريفى را براى بازى در زمين تبريز به هراس مى انداخت. اما اين روزهاى طلايى باوجود استعدادهاى درخشان خيلى سريع پايان يافتند و با شروع ليگ حرفه اى، ديگر هيچ اثرى از نمايندگان آذربايجان در ميان تيم هاى حاضر در سطح اول ليگ كشور به چشم نيامد و با وجود گذشت سال ها نه تنها از تبريز در جمع بزرگان فوتبال كشور نماينده اى حضور ندارد.
كريم باقرى علت فقدان چهره هاى شاخص و تازه را در سرمايه گذارى نكردن باشگا ه ها روى تيم هاى پايه اى مى داند. بازيكن باسابقه فوتبال كشورمان معتقد است هجوم بازيكنان غيربومى به اين منطقه و نبود بودجه كافى سبب شده است جوان هاى مستعد اين منطقه پشت خط بمانند. باقرى تأكيد مى كند براى رهايى از شرايط كنونى، بايد مانند سال هاى نه چندان دور به تيم هاى پايه اى توجه بيشترى شود.
< افت فاحش
به باور بسيارى از كارشناسان، فوتبال تبريز نسبت به سال هاى قبل با افت فاحشى مواجه شده و ادامه اين روند تبعات منفى بسيارى به دنبال خواهد داشت اما جالب اين كه، وجود دارند افرادى كه با وجود حاكم بودن شرايط كنونى، به دفاع از سطح فوتبال منطقه مى پردازند و نه فقط افت كيفى و كمى فوتبال آذربايجان را قبول ندارند، بلكه از پيشرفت آن سخن نيز مى گويند. جواد ششگلانى رئيس هيأت فوتبال تبريز، ازجمله اين گروه است. وى مى گويد: «به طور كلى فوتبال اينجا افت نكرده است و سقوط تيم هاى اين شهر به رده هاى پائين تر باعث به وجود آمدن چنين شائبه هاى است. هم اكنون ۲۸ تيم فوتبال رده هاى مختلف سنى در مسابقه هاى كشورى حضور دارند و آذربايجان شرقى چندين سهميه از رده نونهالان تا اميد را به خود اختصاص داده اند. حتى ۳۷ مدرسه فوتبال در سطح استان مشغول به فعاليت هستند كه آمار بى سابقه اى است. نتايج اين فعاليت ها در ۵سال آينده به بار خواهند نشست و اميدواريم بار ديگر شاهد شكوفايى مجدد فوتبال آذربايجان باشيم.»
هر چند ششگلانى به عنوان مسئول اول فوتبال تبريز قصد دفاع از عملكرد خود و شهرش را دارد، اما آنها كه در نقطه مقابل نظريه وى قرار دارند كم نيستند. احد نظرزاده رئيس كميته مربيان فوتبال آذربايجان شرقى با اشاره به حضور بيش از ۴۲ رده مختلف اين استان در مسابقه كشورى در دهه،۷۰ خاطرنشان مى كند تيم هايى كه به طور جدى در شرايط فعلى فعال هستند تعدادشان به كمتراز ۱۰ تيم كاهش يافته است. اين مربى داراى مدركA آسيا، درباره دلايل افت فوتبال تبريز توضيح مى دهد: «هيچ كدام از باشگاه هاى اينجا چارت و تشكيلات سازمانى مشخصى ندارند به طورى كه همگى قائم به فرد بوده و فقط يك نفر تصميم گيرنده و سياست گذار اصلى محسوب مى شود. فقدان مديريت تخصصى را هم بايد به اين مورد بيفزاييم كه اين دو عامل در كنار هم باعث تضعيف فوتبال تبريز شده و منابع مالى و انسانى زيادى در چندسال گذشته هدر رفته است.» بى علاقه شدن مربيان بومى نسبت به فعاليت در تيم هاى پايه، نكته ديگرى است كه رئيس كميته مربيان آذربايجان شرقى بر آن تأكيد دارد.
نظرزاده مى افزايد: «مربيان بومى سال ها با دستمزدهاى بسيار پائين چندين بازيكن مطرح را پرورش مى دهند ولى در عرض چند روز تيم هاى متمول آنها را جذب مى كنند. در واقع ثمره مالى پرورش استعدادها به جيب افراد ديگرى مى رود. از سوى ديگر برخى از باشگاه هاى تبريزى اقدام به استخدام مربيان غيربومى وحتى خارجى با دانش كم كرده اند كه اين موضوع نه فقط توهين به مربيان زحمتكش اين خطه است كه آنها رانسبت به ادامه فعاليت دلسرد كرده است. درعين حال حمايت نكردن مسئولان استانى و نمايندگان مجلس كه با آراى همين مردم انتخاب شده اند هم مى تواند نااميدى ها را بيشتر كند.»
رسول صادقى دبير سابق هيأت فوتبال تبريز نيز در بحث افت اين رشته پرطرفدار در تبريز تأكيد مى كند: در نزول يا پيشرفت يك پديده، شاخصه هايى سهيم هستند كه فوتبال ما در حال حاضر فاقد آنهاست. وى مى گويد: از آنجا كه مباحث فوتبال ما داراى مبناى علمى درستى نيستند براى همين دلايل افت فوتبال تبريز را به اين مورد محدود مى كنند كه زمانى ما ۳ تيم مطرح در سطح اول فوتبال كشور داشتيم اما هم اكنون تيم هاى مذكور در رده هاى پائين تر دست و پا مى زنند. البته به دلايل متعدد، باشگاه هاى آذربايجان شرقى و به طور مشخص شهر تبريز در بخش فوتبال حرفه اى، به كلى از ساير نقاط كشور عقب مانده اند اما در مورد فوتبال پايه بايد اعتراف كرد اخيراً فعاليت هاى اميدواركننده اى صورت گرفته است. صادقى كه مسئوليت تربيت بدنى آموزش و پرورش استان آذربايجان شرقى را هم عهده دار است در قسمت ديگرى از حرف هايش مى افزايد: به طور كلى دانش فنى مربيان بومى اين استان در مقايسه با ساير استان ها پائين تر است و از نظر بحث آموزش مربيان هم نسبت به جاهاى ديگر عقب مانده ايم. از طرفى همكارى ميان باشگاه ها، آموزش و پرورش و دانشگاه ها مشاهده نمى شود.
اين كارشناس، مسير صحبت هايش را تغيير مى دهد و به نكته ديگرى اشاره مى كند: «در اين استان تمام امور ورزش به ويژه فوتبال را خود باشگاه ها، در دست گرفته اند و هيچ توجهى به توصيه هاى برنامه ريزان و مسئولان استانى ندارند. اما همين باشگاه ها وقتى به مشكلات مالى و ادارى برمى خورند از حمايت نكردن استاندار، نمايندگان و مسئولان حرف مى زنند!»
< تصميم فردى
به گفته دبير سابق هيأت فوتبال تبريز يكى از عمده ترين دلايل نزول فوتبال تبريز، خودمحورى مسئولان باشگاه ها بوده است. صادقى مدعى است در سال هاى اخير باشگاه هاى مطرح منطقه از اصول اوليه و مسلم فوتبال حرفه اى، نظير هيأت مديره كميته فنى، چارت تشكيلاتى و سازمانى و برنامه ريزى هاى بلندمدت برخوردار نيستند و فقط يك نفر همه كاره است. حاصل همين تصميم گيرى هاى فردى چيزى است كه در سال هاى اخير در تبريز مى بينيم.
اين نكته تنها مدنظر صادقى نيست. بسيارى ديگر از بزرگان دور و نزديك فوتبال آذربايجان نسبت به خودرأى بودن مديران باشگاه ها گله مند هستند. سيروس دين محمدى كه در اوايل دهه ۷۰ در تيم شهردارى تبريز توپ مى زد بر اين مهم تأكيد مى كند. عضو سابق تيم ملى استقلال تهران مى افزايد: «دخالت در تصميم هاى مربيان هم يكى از عوامل تأثيرگذار در نزول تيم هاى تبريزى بوده است.» دين محمدى قصد ندارد به صورت واضح به اين موضوع بپردازد اما مدعى است از جريان هايى باخبر است كه اجازه نمى دهند مربيان با استقلال كافى تصميم بگيرند.
مشكلات مالى و عدم سرمايه گذارى كافى از سوى اين باشگاه ها مسأله ديگرى است كه بازيكن پيشين تيم ملى به آن مى پردازد: «متأسفانه باشگاه هاى تراكتورسازى، شهردارى و ماشين سازى در سال هاى گذشته بازيكن هايى به استخدام آوردند كه هرگز در حد و اندازه هاى تيم نبودند. خاطرم هست در سال ۷۲ كه تيم شهردارى به دسته دوم سقوط كرد، من در اين تيم بودم و همان موقع براى تيم ملى هم بازى مى كردم، شايد تنها بازيكنى كه از دسته دوم به تيم ملى دعوت شد من بودم. ولى هم اكنون بازيكن خوبى در دسته اول جذب نمى كنند. اينها بايد نفرات غيربومى بهترى جذب كنند. البته تراكتورسازى خيلى خوب پول خرج مى كند ولى من مانده ام چرا بازيكن خوب نمى گيرد و نتايج ايده آل به دست نمى آورد؟ بحث ماشين سازى و شهردارى جداست، اين ۲ تيم پول ندارند و با قراردادهاى يك ميليون، ۲ ميليون تومانى به جايى نمى رسند.»
عليرضا اكبرپور بازيكن سابق ماشين سازى كه بعدها در استقلال چهره شد هم در پاسخ به اين پرسش كه چرا تيم هاى آذربايجانى ديگر درخشش گذشته را در سطح اول فوتبال كشور ندارند، گفته است: «هم اكنون تيم هاى ليگ يكى هم براى صعود به ليگ برتر كلى هزينه مى كنند ولى ماشين سازى و تراكتورسازى پول كافى ندارند. به عقيده من تا زمانى كه مشكلات مالى آنها حل نشود اوضاع بهتر نمى شود. تراكتورسازى هم نيروهاى بهترى مى خواهد.»
< زيرساخت ها
اين كه باشگاه هاى تبريزى هم مانند اكثر تيم هاى بزرگ كشور از توجه به زيرساخت ها غافل مانده اند براى همه كارشناسان و مربيان اين ديار امرى بديهى است.
احد شيخ لارى سرمربى كنونى تيم شهردارى با تأكيد بر اين مهم، خاطرنشان مى كند: كار اصولى در اين زمينه صورت نگرفته است اما مديران به طور مداوم مى گويند كه تيم ب را تشكيل داده ايم و به دنبال توجيه كار خود هستند. سرمربى سابق تيم شهيد قندى يزد ادامه مى دهد: «تراكتورسازى كه در اصل توجهى به اين موضوع ندارد، شهردارى هم كارهايى صورت داده اما مانند ماشين سازى مشكل مالى دارد. چند وقت پيش ماشين سازى تصميم گرفت روى پايه ها سرمايه گذارى كند ولى بعدها حتى نتوانست نفس بكشد! متأسفانه بايد بگويم آنقدر مديرهاى اين باشگاه از ورزش دور هستند و سليقه اى تصميم مى گيرند كه فوتبال ما به اين روز افتاده است. اينجا جوان ها هيچ انگيزه اى ندارند. چند وقت پيش دربازى تراكتورسازى با كوثر هر ۱۱ بازيكن تراكتورسازى غيرتبريزى بودند. اين درست كه فوتبال حرفه اى شده اما نبايد آذربايجانى ها را مأيوس كرد.»
اين موضوع را غلامرضا باغ آبادى يكى از سه مدرس كنفدراسيون فوتبال آسيا در آذربايجان شرقى و مربى تيم ماشين سازى تبريز پى مى گيرد: «در دهه ۶۰ يا ۷۰ سوپر استارهايى مانند دين محمدى و باقرى را در تيم ملى داشتيم اما وقتى واردات بازيكن به تبريز از حد معمول گذشت ديگر بازيكن هاى بومى جايگاه خود را از دست دادند و به نوعى تحقير هم شدند. آيا تيمى مثل تراكتورسازى كه اكنون بيش از ۲۰ بازيكن غيربومى دارد بعد از رفتن به ليگ برتر توان پرداخت چندين برابر پول كنونى را به همين غيربومى ها دارد؟ به طور مسلم پاسخ منفى است و آن وقت سراغ بومى ها را مى گيرند غافل از اين كه بازيكنان بومى چون كه بازى نكرده بودند با افت فاحش مواجه هستند. هم اكنون شرايط به گونه اى شده كه آذرى ها مجبورند به ليگ ۲ يا ۳ پناه ببرند.» اين كارشناس در عين حال خاطرنشان مى كند كه مربيان غيربومى هم نياز به زمان دارند و آشنا نبودن با فرهنگ خاص آذربايجان كارشان را سخت تر مى كند.
|
|
|
شايد اعتراف يكى از مديران باشگاه هاى آذرى به كوتاهى در بازيكن سازى مرهم كوچكى بر زخم هاى فوتبالدوستان تبريزى باشد. ميرمعصوم سهرابى مديرعامل باشگاه شهردارى تبريز اظهاراتش را اين طور بيان مى كند: «در آن سال كه ۳ تيم در ليگ برتر داشتيم فقط تهران بيش از ۲ تيم در ليگ دسته اول داشت. ما در باد آن ۳ تيم خوابيديم و از سازندگى غافل شديم. وقتى هم بازيكن هاى اين ۳ تيم به باشگاه هاى ديگر رفتند ديگر جايگزينى برايشان وجود نداشت. ماشين سازى و شهردارى با كمبود پول هم مواجه شدند ولى تراكتور كه اين مشكل را نداشت نتوانست به جمع ليگ برترى ها برگردد. من فكر مى كنم اگر يك تيم از تبريز ليگ برترى بشود انگيزه ايجاد مى شود. شايد آن موقع مسئولان هم تشويق شوند تيم هاى بيش ترى در ليگ برتر داشته باشيم.»
< فوتبال دولتى
در ميان تيم هاى ليگ برترى فوتبال ايران هم كمتر تيمى ديده مى شود كه به مؤسسات يا شركت هاى دولتى وابسته نباشد. اين مهم در ليگ يك نيز به چشم مى آيد. برخى ها معتقدند دولتى بودن فوتبال خود ناخواسته باشگاه ها را از سازندگى و درآمدزايى دور مى كند. بيوك صباغ مربى قديمى و كهنه كار فوتبال تبريز براين باور است دولتى بودن گريبان باشگاه هاى آذربايجان را گرفته و از آنجا كه تصميم گيرندگان نهايى مسئولان همين نهادها هستند، هيأت مديره و مديرعامل منتخب خود را اغلب از ميان افرادى كه به فوتبال ناآشنا هستند انتخاب مى كنند. صباغ مى افزايد: « در تبريز نيز اغلب مديران كارخانه ها در تصميم گيرى هاى باشگاه ها دخالت مستقيم دارند و از آنجا كه از فوتبال و مديريت ورزشى سررشته اى ندارند ضربات جبران ناپذيرى به بدنه فوتبال و باشگاه واردآورده اند. ضمن اين كه در ساليان گذشته پول نقش چندانى در ورزش و بويژه فوتبال ايران نداشت و تيم هاى تبريزى مى توانستند در ليگ هاى مختلف، عرض اندام كنند اما حالا كه پول حرف اول ورزش حرفه اى را مى زند باشگاه هاى تبريزى به حد توان باشگاه هاى تهران، اهواز و اصفهان نبوده و از گردونه رقابت ها كنار رانده شده اند. هم اكنون بازيكن ها هر جا كه پول بيشترى بگيرند بازى مى كنند و در حالى كه بازيكنان آذرى در بهترين تيم هاى ليگ برتر عضويت دارند اما حتى يك نماينده از اين خطه در ليگ برتر وجود ندارد.»
<چند پيشنهاد
كارشناسان فوتبال هر كدام به نوبه خود با برشمردن دلايل افت فوتبال تبريز به منظور رهايى از شرايط كنونى به ارائه راهكارهاى عملى و البته علمى مى پردازند. البته استنباط از پيشنهادهاى مطرح شده اين است كه براى عملى كردن آنها نياز به يك اراده و عزم جدى در ميان همه مسئولان محلى و دست اندركاران ورزش استان است كه البته در اين شرايط بسيار بعيد است نتيجه اى دستگير شود.
احدنظرزاده اعتقاد دارد براى پيشرفت فوتبال آذربايجان بيشتر بايد به سمت بخش خصوصى رفت. وى الگوى كشور تركيه را پيشنهاد داده كه در ۱۵ سال توانست به خوبى بخش خصوصى را وارد فوتبال كند و از اين راه موفقيت هاى بسيارى به دست آورد. رئيس كميته مربيان هيأت فوتبال تبريز بر لزوم آموزش و ارتقاى سطح علمى مربيان هم تأكيد كرده است.
رسول صادقى نيز در اين زمينه توسعه سخت افزارى فوتبال را مطرح مى كند و مى گويد: مهم ترين اصل پيشرفت فوتبال در يك منطقه وجود فضاهاى استاندارد و زمين هاى مناسب براى تمرين و بازى است. بايد براى توسعه فوتبال اين خطه هم زمين هاى مناسب ساخت. وى همچنين بر توجه جدى مسئولان به زيرساخت هاى ورزش فوتبال در آذربايجان شرقى تأكيد داشته و مى گويد: تا زمانى كه به فوتبال پايه، محلات و مدارس توجه كافى نشود اميدى براى رشد فوتبال وجود ندارد. اما جواد ششگلانى رئيس هيأت فوتبال تبريز، روى نكته حساسى دست مى گذارد: «با وجود اعتبارات ميلياردى به ورزش، دولت هيچگونه نظارتى بر نحوه هزينه آنها به وسيله رؤساى باشگاه نداشته و آنها به ميل خود، هرگونه كه مى خواهند خرج كرده و به كسى هم جواب پس نمى دهند. اميدواريم به اين قضيه هم توجه شود.»
اين پيشنهادها از سوى ديگر كارشناسان هم مطرح شده است اما آيا در صورت عملى شدن آنها مى توان به سرمنزل مقصود رسيد؟