در سالى كه گذشت شاهد فعاليت هايى در حوزه هاى سينما، تئاتر، ادبيات وموسيقى با موضوع دفاع مقدس بوديم. در برخى از اين حوزه ها تلاش هنرمندان و مديران فرهنگى در قالب برگزارى جشنواره ها، مراسم و مناسبات هنرى قابل لمس بود و در برخى از حوزه ها اين تلاش كم رنگ تر به نظر مى رسيد.
يكى از نكات قابل توجه در رخدادهاى فرهنگى سال ،۱۳۸۵ عدم برگزارى جشنواره هاى فيلم و تئاتر دفاع مقدس و جشنواره حماسه ها و نواها بود كه به تعطيلى انجاميد، با اين حال در حوزه ادبيات و كتاب دفاع مقدس، بيشترين فعاليت را در قالب چاپ كتاب و برگزارى جشنواره شاهد بوديم
< سينما
در اين بخش با اين كه سال گذشته يازدهمين جشنواره فيلم دفاع مقدس به علت دوسالانه بودن آن برگزار نشد، با اين حال رويكرد سينماگران ايرانى به دفاع مقدس يكى از دستاوردهاى جشنواره بيست وپنجم فيلم فجر به شمار مى رفت.
پس از سال ها ركود، در اين دوره از جشنواره، مخاطبان سينماى ايران شاهد خلق فيلم هاى متعددى با موضوع «دفاع مقدس» بودند. فيلم دفاع مقدس كه مدت ها بود آن طور كه بايد از سوى سينماگران و تهيه كنندگان جدى گرفته نمى شد، به ناگاه در بيست وپنجمين جشنواره فيلم فجر بدل به يكى از جدى ترين گونه هاى سينمايى شد، به نحوى كه بهترين فيلم از نگاه مردم (اخراجى ها) و داوران (روز سوم) معرفى شد.
در اين دوره از جشنواره فيلم فجر، «روز سوم» (محمدحسين لطيفى)، «مثل يك قصه» (خسرو سينايى)، «اخراجى ها» (مسعود ده نمكى) و «اتوبوس شب» (كيومرث پوراحمد) از جمله فيلم هايى بودند كه به طور مستقيم قصه خود را به جبهه و جنگ اختصاص دادند و فيلم هايى چون «ساعت ۲۵» (مسعود آب پرور)، «پاداش سكوت» (مازيار ميرى) و «دست هاى خالى» (ابوالقاسم طالبى) به روابط بين آدم هاى جنگ و سال هاى پس از آن دوران مى پرداخت.
رويكرد تازه سينماگران ايرانى در به تصوير كشيدن مضامين دفاع مقدس، گاه با تكرار قصه ها و مضامين هميشگى همراه بود و در يكى دو مورد (از جمله اتوبوس شب) تماشاگران با خلاقيت هايى در روايت و به تصوير كشيدن لحظه هايى از هشت سال دفاع مقدس روبرو شدند.
با اين حال در اين دوره از جشنواره فيلم فجر ساخت فيلمى طنزآميز با موضوع دفاع مقدس (اخراجى ها) توانست با ارتباط خوبى كه مخاطبان با آن برقرار كردند، يكى از دو سيمرغ مردمى جشنواره را از آن خود سازد.
همچنين در سال ۱۳۸۵ و با تأسيس بخش اقتباس هاى ادبى در بنياد سينمايى فارابى، داستان هاى دفاع مقدس قابليت تبديل شدن به فيلم سينمايى را پيدا كردند كه از جمله فيلم هايى كه با حمايت اين مركز توليد شد، مى توان به داستان «من قاتل پسرتان هستم» اشاره كرد.
فيلمنامه «پاداش سكوت» را كه اقتباسى از داستان «من قاتل پسرتان هستم» نوشته احمد دهقان است، فرهاد توحيدى به رشته تحرير درآورده و با كارگردانى مازيار ميرى در بيست وپنجمين جشنواره فيلم فجر به نمايش درآمد. همچنين كيومرث پوراحمد بر مبناى يكى از قصه هاى كتاب «قصه هاى شهر جنگى» حبيب احمدزاده فيلم «اتوبوس شب» را ساخت كه در جشنواره فيلم فجر به نمايش درآمد.
نمايش فيلم هاى دفاع مقدس در كشورهاى مختلف از جمله آمريكا و انگليس كه در قالب هفته سينماى ايران برپا شده بود، از ديگر رخدادهاى فرخنده در سينماى ايران است، به طورى كه همزمان با هفته دفاع مقدس، فيلم هاى «بازى بزرگان» (به كارگردانى كامبوزيا پرتوى و تهيه كنندگى محمدمهدى دادگو)، «باشو غريبه كوچك» (به كارگردانى بهرام بيضايى و تهيه كنندگى كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان)، «كيميا» (به كارگردانى و تهيه كنندگى احمدرضا درويش)، «چريكه هورام» (به كارگردانى فرهاد مهران فر و تهيه كنندگى سيمافيلم) و «گيلانه» (به كارگردانى مشترك رخشان بنى اعتماد و محسن عبدالوهاب و تهيه كنندگى سعيد سعدى) در «آرته ايست» نيويورك به نمايش درآمد.

< تئاتر
تئاتر دفاع مقدس به عنوان يك شاخه مجزا و تخصصى در كشور داراى سازمان ها و مراكز گوناگونى است كه از آن جمله مى توان به «انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس»، «امور نمايشى بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس» و... اشاره كرد كه اين گونه مراكز فعاليت مستقيم در حوزه دفاع مقدس دارند.
از رخدادهاى مهم سال ۱۳۸۵ مى توان به چهارمين گردهمايى هنرمندان تئاتر دفاع مقدس، برپايى دوره هاى نمايشنامه خوانى در مجموعه تئاتر شهر، معرفى برترين هاى نمايشنامه نويسى دفاع مقدس و... اشاره كرد؛ با اين حال امسال نيز براى دومين بار پى درپى جشنواره تئاتر دفاع مقدس برگزار نشد و مسئولان امر قول برگزارى دوازدهمين دوره آن را در شهريورماه ۱۳۸۶ دادند.
در بخش اجراى صحنه اى و در شش ماهه اول سال گذشته، مجموعه تئاتر شهر كه تنها مركز اجراى حرفه اى تئاتر در تهران است، ميزبان ۳۶ نمايش بود كه از ميان آنها تنها پنج نمايش به موضوع دفاع مقدس اختصاص داشت.
يكى از فعاليت هايى كه از سوى معاونت هنرى بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس در سال ۱۳۸۵ صورت گرفت، برپايى كنگره «شب آفتابى» بود كه براى دومين سال در هفته دفاع مقدس و به مدت ۳۰ شب برگزار شد.
«كنگره شب آفتابى» نمايشى نمادين است كه جنگ و عمليات هاى دوران دفاع مقدس را به مردم نشان مى دهد.
در جشنواره بيست وپنجم تئاتر فجر نيز با توجه به اهداف و سياستگذارى هاى معاونت هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، ۹ نمايش با موضوع دفاع مقدس اجرا شد. از ميان نمايش هايى كه با موضوع دفاع مقدس در اين دوره از جشنواره اجرا شد، دو نمايش متعلق به تهران است و هفت نمايش ديگر از شهرستان هاى اصفهان، سنندج، ياسوج، قم، ميثاق و دهلران بر روى صحنه رفت.
نمايش هاى «خيال روى خط موازى» به نويسندگى و كارگردانى حميدرضا آذرنگ، «امشب ديگر مهره هاى پشتم نى لبك مى زند» به نويسندگى و كارگردانى حميدرضا نعيمى، «چگونه مى توان يك قصه عاشقانه را روايت كرد؟» به نويسندگى و كارگردانى محمدرضا رهبرى، «سه گانه سوءظن و سوسك» به نويسندگى و كارگردانى رضا گشتاسبى، «نامدار» به نويسندگى و كارگردانى سعيد خيراللهى و «يك دختر يك سرباز» به كارگردانى احمد سليمانى از جمله اين نمايش ها بودند.
< موسيقى
با مرورى بر اخبار و وقايع رخ داده در سال ۱۳۸۵ به راحتى مى توان دريافت كه كم كارترين حوزه در ارتباط با دفاع مقدس، موسيقى است. در اين بخش هم به مانند جشنواره تئاتر دفاع مقدس، جشنواره نواها و حماسه هاى دفاع مقدس برگزار نشد.
با اين حال دومين جشنواره منطقه اى «آواها و نواهاى حماسى دفاع مقدس» به صورت استانى در لرستان برگزار شد كه در اين جشنواره منطقه اى از ۱۵ گروه موسيقى فعال تقدير به عمل آمد تا تنها برنامه هاى مناسبتى در هفته دفاع مقدس در اين حوزه برگزار شود.

< ادبيات دفاع مقدس
اما شعر و ادب دفاع مقدس برخلاف حوزه هاى سينما، تئاتر و موسيقى سالى پربار را تجربه كرد، به طورى كه جشنواره هاى اين بخش به مانند سال هاى گذشته در روز تعيين شده و مقرر برگزار شد.
جشنواره معرفى ناشر نمونه دفاع مقدس كه يكى از اقدامات تشويقى معاونت ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس براى ترغيب اين صنف براى سرمايه گذارى است، چهارمين دوره خود را تجربه كرد و از چهار ناشر دولتى و خصوصى فعال در تهران و شهرستان ها تقدير شد.
در بخش ناشران برتر، نشر شاهد به عنوان ناشر برگزيده دولتى در تهران، كنگره بزرگداشت سرداران و دو هزار شهيد استان بوشهر به عنوان ناشر فعال دولتى در شهرستان، كنگره بزرگداشت سرداران و چهار هزار شهيد استان يزد به عنوان ناشر فعال دولتى در شهرستان و انتشارات دريانورد از استان بوشهر و انتشارات مجنون از شهرستان قم به عنوان ناشران فعال خصوصى شهرستانى در سال هاى ۸۳ و ۸۴ معرفى شدند.
همچنين برگزارى پانزدهمين كنگره سراسرى شعر دفاع مقدس كه با حضور ۲۰۰ شاعر و به همت معاونت ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس در اروميه برگزار شد، يكى ديگر از رخدادهاى ادبى در اين حوزه است كه همچون سال هاى گذشته برگزار شد.
برگزارى دهمين جشنواره كتاب سال دفاع مقدس از ديگر رويدادهاى مهمى بود كه معاونت ادبيات و انتشارات بنياد حفظ آثار و نشر ارزش هاى دفاع مقدس آن را برگزار كرد. در اين دوره، در بخش شعر غلامرضا كافى با كتاب «سمفونى سيم هاى خاردار» و رضا على اكبرى با كتاب «تانك ها در سايه» به عنوان برگزيده شناخته شدند و در بخش شعر نو، «يك سبد خاطره، يك سينه حرف» سروده رضا كاظمى، «حماسه، همين پلاك و خاطره» سروده رجب افشنگ و كتاب «از نام ها خبرى نيست» سروده مريم سقلاطونى به ترتيب اول تا سوم شدند.
در اين گروه رضا كاظمى با چاپ شش جلد كتاب شعر دفاع مقدس در سال ۱۳۸۴ به عنوان شاعر و مؤلف فعال معرفى و تقدير شد.
در بخش مجموعه هاى شعر جمعى و گردآورى شده نيز هيچ اثرى رتبه نخست را كسب نكرد، اما كتاب «روايت چهاردهم» از عليرضا قزوه رتبه دوم و كتاب «عطش به نيت دريا» از حسن يعقوبى را به همراه كتاب «غزل هاى باغ ارغوان» از شيرينعلى گلمرادى را شايسته تقدير اعلام كردند.
در گروه خاطره نيز هيأت داوران با بررسى ۱۱۰ اثر، در بخش خاطرات خود نوشت، هيچ اثرى را واجد احراز رتبه اول ندانستند، اماكتاب «چزابه» (مجموعه خاطرات سردار فتح الله جعفرى) را شايسته دريافت رتبه دوم و كتاب «بى سيم، عمليات كركوك» يحيى نيازى را شايسته عنوان رتبه سوم اعلام كردند.
در اين بخش كتاب هاى «هزار روز سبز » شهيد محمدحسن رضايى و «حديث وصل هجران» موسى قمرزاده شايسته تقدير معرفى شدند.
در بخش خاطرات شفاهى نيز هيچ اثرى حائز دريافت جايزه نخست نشد، اما كتاب «لشكر خوبان» معصومه سپهرى رتبه دوم و كتاب «نسيم تقدير» سعيد عاكف رتبه سوم را از آن خود كردند. كتاب «سه روز محاصره» عليرضا اشترى و كتاب «نبرد در الوگ» محمود جوانبخت در اين بخش شايسته تقدير شناخته شدند و جمشيد شكوهى با چاپ چهار عنوان كتاب خاطره در سال ۱۳۸۴ به عنوان نويسنده فعال اين حوزه معرفى شد.
هيأت داوران گروه داستان نيز كتاب «شطرنج با ماشين قيامت» حبيب احمدزاده، داستان كوتاه «گوساله سرگردان» مجيد قيصرى و داستان «وقتى جنگ تمام شود» نوشته ساسان ناطق را تنها شايسته تقدير دانستند.
در حوزه ادبيات دفاع مقدس، برگزارى نخستين مسابقه سراسرى داستان دفاع مقدس از ديگر رخدادهاى ادبى سال گذشته بود. برندگان اين مسابقه در سه بخش «داستان كوتاه»، «داستان بلند» و «رمان» انتخاب و آثارشان در كتاب مستقل چاپ شد.
برگزارى ششمين دوره كتاب سال «شهيد غنى پور» هم از ديگر برنامه هايى بود كه در سال ۱۳۸۵ برگزار شد. در اين دوره نيز آثار در تمام گرايش ها مورد داورى قرار گرفت و هيأت داوران بخشى را نيز به آثار دفاع مقدس اختصاص دادند.
در حوزه ادبيات نيز برخى از كتاب هاى دفاع مقدس به زبان هاى خارجى ترجمه شد كه مى توان به كتاب «سفر به گراى ۲۷۰ درجه» اشاره كرد، اين كتاب هم زمان با چاپ چهارم در تهران در آمريكا نيز منتشر شد و در حال حاضر كتاب «سفر به گراى ۲۷۰ درجه» تأليف احمد دهقان با ترجمه پال اسپراكمن در كتابخانه هاى آمريكا در دسترس علاقه مندان قرار گرفته است. همچنين، همين مترجم، در حال ترجمه رمان «شطرنج با ماشين قيامت» است كه سال گذشته بسيار مورد توجه قرار گرفته بود اسپراكمن قرار است در سال جارى اين رمان را در آمريكا منتشر كند.