|
نگاهى به زيرساخت هاى اقتصادى و توسعه در هند
اول اصلاحات سپس سرمايه گذارى
|
|
|
ترجمه: محسن خزائى در چند سال گذشته اقتصاد هند يكى از سريع ترين رشدها را در جهان داشته است. دولت هند مايل است رشد كشور خود را به حد چين برساند ولى ابتدا نيازمند زيربناهايى جديد و كارآمد است، زيرا در نتيجه سال ها نداشتن سرمايه گذارى كافى و تقاضاى زياد، تأسيسات زيربنايى هند در وضع بدى به سر مى برد. بنابراين سرمايه گذارى به خودى خود موجب ايجاد زيربناهاى با كيفيت و كميت كافى براى برآورد نيازهاى رشد اقتصادى و مبارزه با فقر نمى شود، بلكه براى اين امر اصلاحات عميقى بايد صورت گيرد. از سال ۱۹۹۱ كه هند شروع به آزادسازى اقتصادى كرد، هر حزبى كه روى كار آمده اصلاحات اقتصادى را دنبال كرده است. برخى از اين اصلاحات از نظر همگان مانعى جدى بر سر راه توسعه سريع است. براى مثال در هند در مقايسه با آمريكاى لاتين، بخش كوچكى از زيرساخت ها خصوصى سازى شده اند و در بخش دولتى هم اصلاحات كمى تحقق يافته است. بايد توجه داشت اگرچه هند گام هاى مهمى در جهت رفع مشكلات زيربنايى خود برداشته است ولى با توجه به رشد جمعيت و اقتصاد، پيشرفت هاى زيربنايى بايد با سرعت تمام براى پاسخگويى به تقاضاى روبه ازدياد در بخش انرژى، حمل ونقل جاده اى و ريلى ادامه داد. همچنين به استثناى بخش ارتباطات الكترونيكى، كاستى در مابقى زيرساخت هاى اقتصادى هند بازگوكننده مشكلات سنتى فراروى كشورهاى آسيايى است كه در نتيجه افزايش ظرفيت توليدى در بخش كشاورزى براى تحقق صادرات است. از سوى ديگر موانع پيش روى بخش كشاورزى در هند از قبيل كمبود آب و برق و همچنين موانع فراروى بخش صنعت، ناشى از هزينه و كيفيت كالاى توليدى، نشانگر اين است كه راه زيادى براى برطرف شدن مشكلات زيربنايى در پيش است. دولت به وجود اين كاستى ها آگاه است و براى فائق آمدن بر آنها اميدوار است بتواند ۳۲۰ ميليارددلار از محل اعتبارات دولتى و خصوصى را به زيرساخت هاى هند ظرف ۵ تا ۷ سال اختصاص دهد. ولى با توجه به وضع وحجم اعتبارات دولتى، بخش خصوصى و بويژه سرمايه گذاران خارجى بايد نقش بيشترى در اقتصاد هند داشته باشند؛ بخشى كه تاكنون به طور نسبى در هند غايب بوده است. * جهت گيرى هاى مشاركت بخش خصوصى در زيرساخت هاى هند هند پنجمين ارزش مشاركت بخش خصوصى را در بين كشورهاى در حال توسعه داراست ولى از لحاظ سهم اين ارزش در توليد ناخالص داخلى يكى از پائين ترين سطوح را به خود اختصاص مى دهد. براى مثال در حالى كه مشاركت بخش خصوصى در هند و چين تنها ۶ درصد توليد ناخالص داخلى را تشكيل مى دهد، ديگر كشورها سه برابر اين ميزان از مشاركت بخش خصوصى برخوردارند. قسمت اعظم سرمايه گذارى خارجى در هند كه در طول ۵ سال گذشته انجام شده اين كشور را پس از برزيل فعال ترين كشور در مشاركت بخش خصوصى كرده است. بزرگ ترين سهم مشاركت بخش خصوصى در هند متعلق به بخش ارتباطات تلفنى است. در اين بخش اين كشور ۲ برابر چين سرمايه جذب كرده است ولى بخش حمل ونقل كه اساس زيرساخت هاى اقتصادى را به طور سنتى تشكيل مى دهد كمترين ميزان مشاركت بخش خصوصى را در طول سال هاى گذشته داشته ولى چين ۵ برابر هند در اين بخش شاهد مشاركت بخش خصوصى بوده است. با توجه به اهميت بخش آب در كاهش فقر، سلامت عمومى و توليد كشاورزى و نارسايى هاى موجود در توزيع و نگهدارى منابع آب، كمبود سرمايه گذارى خصوصى در اين بخش توضيح دهنده بخشى از علل مشكلات است. اگرچه سرمايه گذارى خصوصى در بخش آب در بيشتر كشورها از لحاظ سياسى داراى حساسيت است، ولى اين سرمايه ها از سال ۱۹۹۰ درواقع هيچ طرحى آبى بالاتر از ارزش ۵۱ ميليون دلار در سطح جهان انجام نداده اند. جالب توجه است كه بيشتر مشاركت خصوصى در زيرساخت هاى هند از سوى شركت هاى محلى انجام مى شود و نه سرمايه گذاران خارجى. به بيان ديگر در اين كشور از ۱۰ شركت كننده خصوصى برجسته، ۸ شركت هندى هستند و ۶۰ درصد ارزش كل مشاركت بخش خصوصى در هند را به خود اختصاص مى دهند. بسيارى از اين شركت هاى هندى در چند حوزه زيربنايى مشغول فعاليت هستند كه اين امر تنوع پذيرى اين شركت هاى بزرگ را نشان مى دهد. * تأمين مالى توسعه زيرساخت ها در هند اعتبارت دولتى براى زيربناهاى اقتصادى هند با كسرى هاى بزرگى روبه رو هستند. اعتبارات دولتى در اين كشور در ۲ دهه گذشته به سرعت افزايش يافته اند ولى اعتبارات ايالت ها نياز به مدتى طولانى براى تغيير دارند. دولت هند اعلام كرده است تا سال ۲۰۱۲ قصد دارد ۳۲۰ ميليارددلار صرف زيرساخت ها كند. ولى با توجه به وضع اعتبارات دولتى، هند نمى تواند مانند چين، هزينه هاى هنگفتى را خرج تأسيسات زيربنايى كند، بنابراين بخش عمده اين مبلغ بايد از راه سرمايه گذارى خارجى جذب شود ولى با پيش بينى هاى صورت گرفته از لحاظ تئوريك، هند ظرفيت جذب ۱۵۰۰ ميليارددلار سرمايه خارجى را در بخش زيربنايى در ۵ سال آتى دارد. همچنين به طور ميانگين دركشورهاى در حال توسعه، سرمايه گذارى بخش خصوصى در امور زيربنايى تنها ۲۰ درصد هزينه هاى مورد نياز اين بخش را تأمين مى كند ولى در مورد هند اميد به سرمايه گذارى خارجى بيش از اين درصد وجود دارد. در اين راستا دولت هند براى تشويق بخش خصوصى و كمك به پركردن شكاف بين هزينه هاى ارسال لوازم مورد نياز براى ساخت زيربناها و تعرفه هاى گمركى، شركت تأمين اعتبارات زيربنايى هند را در اوايل سال ۲۰۰۶ تأسيس كرد. مسأله عمده فراروى سرمايه گذارى بخش خصوصى در امور زيربنايى هند اين است كه آيا شركت هاى خارجى بيشتر از حد فعلى مى توانند فعاليت هاى خود را گسترش دهند يا خير؟ ولى مشكلات گريبانگير سرمايه گذارى خارجى در هند در تمام بخش هاى اين كشور تأثيرگذار است. برخى از اين مشكلات عبارتند از: فساد مالى، تغيير متناوب در قوانين مربوطه، سقف بيشينه مالكيت خارجى ها، حمايت توجيهى از شركت هاى محلى و ... در مورد چين شاهد رونق چشمگير سرمايه گذارى خارجى بين سال هاى ۱۹۹۴ ـ ۱۹۹۱ هستيم به طورى كه حجم انتقال سرمايه خارجى به چين صورت بندى سرمايه در اين كشور را دگرگون ساخت ولى در سال ۲۰۰۷ در هند شاهد چنين وضعيتى نيستيم ولى شاخص هايى مبتنى بر علاقه سرمايه گذاران چندمليتى در هند وجود دارد. در گزارش پيرامون معرفى سالانه تمايلات سرمايه گذاران در ۴ سال آتى، بيش از نيمى از سرمايه گذاران برجسته بين المللى، هند را پس از چين، دومين مقصد مهم سرمايه هاى خود دانستند. همچنين ميزان سرمايه هايى كه در طرح هاى مناقصه هند ثبت مى شوند اگرچه كمتر به حد اجرا مى رسند ولى نشانگر علاقه سرمايه گذاران خارجى به شركت در طرح هاى اقتصادى هند است. شاهد مثال سوم براى علاقه مندى شركت هاى خارجى به سرمايه گذارى در هند مربوط به سرمايه گذارى به صورت خريد گروهى سهام مى شود. سرمايه هاى بين المللى كه با محدوديت مالكيت خارجى در هند روبه رو هستند گاهى به وسيله خريد گروه هاى سهام وارد بازار اين كشور مى شوند. در پايان سال ،۲۰۰۶ هند ۱۲ ميليارد سرمايه خارجى به شكل سرمايه گذارى در گروه هاى سهامى دريافت كرد. همچنين گفتنى است كه اگرچه سرمايه گذاران خارجى مايل به سرمايه گذارى در هند هستند ولى دليل محقق نشدن اين امر به طور واقعى در اين است كه در مورد هزينه شدن اين سرمايه ها به شكل صحيح نگرانى هايى وجود دارد. بخش بعدى اين نوشته به اصلاحات نهادى و ساختارى گسترده مورد نياز براى اطمينان بخشى به سرمايه گذاران بالقوه در مورد فراهم بودن فضاى قانونى فعاليت آنها و همچنين بهبود كارايى برآورد زيربناهاى مورد نياز اشاره دارد. * اصلاحات به عنوان پيش شرط سرمايه گذارى خارجى در هند نيز مانند ديگر كشورهاى در حال توسعه بخش دولتى متولى اصلى تأسيسات زيربنايى است و بيشتر اعتبارات اين بخش نيز از سوى دولت تأمين مى شود. ازطرفى مشكلات بخش زيربنايى هند تنها با پول حل نمى شود. درواقع اين خطر وجود دارد كه تمركز بر طرح هاى جديد، دولت را از پرداختن به نگهدارى و تعمير تأسيسات فعلى غافل كند. اين غفلت موجب انجام نشدن اصلاحات ساختارى به منظور كاهش اتلاف منابعى از قبيل آب و برق مى شود. در حالى كه اصلاح نسبى در بخش راه آهن نشان داده كه كارهاى بزرگى را مى توان با سرمايه شخصى و وسايلى اندك انجام داد. بايد گفت كه ۲ دهه تجربه مشاركت بخش خصوصى در سراسر جهان نشان داده مشاركت اين بخش راه حل نهايى مشكلات كشورها نيست.زيرا بخش خصوصى در كوتاه مدت موجب آسودگى نگرانى هاى مالى حكومت ها نمى شود، بلكه بخش خصوصى نيازمند ظرفيت نهادى دولت براى توافق و مراقبت از روند صحيح امور است. همانطور كه از عنوان مشاركت بخش خصوصى پيداست، اين بخش نيازمند مشاركت فعال دولت به عنوان شريك طرح هاى اقتصادى است. از سوى ديگر حصول بهترين نتايج ناشى از مشاركت بخش خصوصى در امور زيربنايى نيازمند ۲ دسته از اصلاحات است، يكى در سطح نهادى و ديگرى سياسى. دولت ها بايد ظرفيت نهادى خود براى ابتكار، توافق، اجراى طرح هاى زيربنايى با مشاركت شركت هاى خصوصى و نظارت بر آنها را افزايش دهند. درسطح گسترده تر، موفقيت يا شكست مشاركت بخش خصوصى به تعهد دولت ها براى پايان بردن موفقيت آميز امور بستگى دارد. * قانونمند ساختن زيرساخت هاى خصوصى وجود قوانين مؤثر، مهم ترين شرط تحقق اصلاحات براى حمايت از منافع سرمايه گذاران خصوصى و مصرف كنندگان است. در واقع قانون گذارى مناسب تنها راه عملى شدن جذب سرمايه هاى خصوصى به شخص زيربنايى و جلب حمايت اجتماعى براى انجام اصلاحات در اين بخش است. مطالعه اى كه به تازگى در مورد سرمايه گذارى مستقيم خارجى در امور زيربنايى كشورهاى در حال توسعه با درآمد كم و متوسط بين سال هاى ۲۰۰۲ ـ ۱۹۹۰ انجام شده به اين نتيجه رسيده كه رابطه اى مثبت بين سطح سرمايه گذارى مستقيم خارجى در امور زيربنايى و وجود يك چارچوب قانونى مؤثر وجود دارد. تجربه هند نشانگر كمبود فعاليت هاى انجام شده به منظور قاعده مند ساختن فعاليت مشاركت بخش خصوصى در امورزيربنايى است. در برخى بخش ها، بويژه در سطح دولت مركزى، جريان امور درست حركت مى كند ولى بدون سرمايه گذارى مناسب براى توسعه ظرفيت نهادى، درس هاى شكست هاى قبلى به فراموشى سپرده مى شود. برخلاف ديگر بخش ها كه در صورت غيبت دولت در آن بخش، سرمايه گذاران خصوصى ابراز شادمانى مى كنند، طبيعت امور زيربنايى حكم مى كند براى موفقيت در اين بخش دولت ها با شركت هاى خصوصى همكارى به عمل آورند زيرا تجربه ثابت كرده هر يك از اين بازيگران به نفع خود عمل مى كنند و در شرايط اعتراض گسترده عمومى، بسيارى از سرمايه گذاران خصوصى بدون حمايت سياسى دولت ها به حال خود رها مى شوند. مطالعات بانك جهانى درباره مشاركت بخش خصوصى در هند، شكاف هاى زير را در چارچوب ها و رهيافت هاى اين بخش نام مى برد: تأكيد بر مشاركت بخش خصوصى به عنوان ابزارى كوتاه مدت براى برطرف كردن مشكلات مالى برنامه ها، تحليل نظام مند اندك در زمينه تعداد و نوع مشاركت هاى بخش خصوصى در هند و اثربخشى اين بخش، نبود دقت كافى در كارايى بخش خصوصى در مقايسه با بخش دولتى. افزون بر اين در رابطه با ظرفيت سازى نهادى براى فراهم ساختن زمينه فعاليت بخش خصوصى در امور زيربنايى بايد دانست يك ظرفيت ثابت براى تمام اين امور وجود ندارد و بخش هاى جاده سازى، راه آهن، انرژى و ... هركدام ظرفيت نهادى خاص خود را نياز دارند. نويسنده: استفان تامسن منبع: Chatham House (مؤسسه سلطنتى امور بين الملل بريتانيا) * India Infrastructure Finance Company
|