• از ميان حدود ۵۰۰ هزار عضو گلدكوئيست بيش از ۲۵۰ هزار نفر با تعادل صفر هستند كه۵۰۰ هزار بازوى تكميل نشده دارند
• فعاليت شركت هاى هرمى به حدود يك قرن پيش و كلاهبردارى يك دوچرخه فروش روس بازمى گردد
• فعاليت اين شركت ها كه قمار مدرن است و به حذف مشترى مى انجامد، در كشورهاى پيشرفته و حتى آمريكا غيرقانونى است
گروه اجتماعى ـ محمودرضا رحمانى: بهترين مكان براى معرفى كار منزل شما و بدترين مكان منزل دوست شماست. ليستى از دوستان خود تهيه كنيد و به آنها براساس سطح سواد، ميزان ريسك پذيرى و اعتماد آنها به شما امتياز دهيد و سراغ آنها برويد ولى در آغاز نامى از شركت نبريد و محيط را دوستانه جلوه دهيد.
اينها داستان نيست، گوشه هايى از شگردهاى شركت هاى هرمى در جذب دوستان صميمى براى كلاهبردارى است.
عضويت در شركت هاى گلدكوئيست، هفت الماس، گلادماين و مانند اينها در فضاى مجازى اينترنت صورت مى گيرد. در اين تجارت پس از عضو شدن بايد يكى از محصولات به صورت نقدى خريدارى شود. سپس عضو جديد مى تواند با معرفى افراد جديد (خريداران جديد) پورسانت و به قولى حق الزحمه دريافت كند.
نمايندگان اين شركت ها معتقدند به علت هزينه هاى گزاف تبليغات بايد از روش شفاهى استفاده كرد و از تبليغ رو در رو و چهره به چهره بهره جست. در نتيجه عضو جديد، دو ستان و خويشان خود را كه به آنها نزديك است و از اعتماد آنها بهره مند است براى عضوگيرى انتخاب مى كند.
هرشخص پس از پرداخت ۵۰۰ هزار تومان يك مداليوم يا مدال طلا با تمثال هاى گوناگون از جمله تمثال حضرت مريم (س) خريدارى مى كند.
اين قطعه طلاى ۵۰۰ هزار تومانى، ۲۴ عيار است كه از عيار ايرانى بالاتر است، فاكتور خريد هم ندارد و جنبه كلكسيونى دارد. بنابراين اگر به دست خريدار برسد فقط۲۰۰ هزار تومان ارزش دارد. نمايندگان اين شركت ها در جلسات خود اين گونه مى گويند، شما كه به عضويت اين شركت در مى آييد به پورسانت آن فكر كنيد و مدال را براى ذخيره نگهداريد چون در سال هاى آينده ارزشى چند برابر ارزش كنونى پيدا خواهد كرد.
افزون برجوانان و نوجوانانى كه به سرعت جذب اين شركت ها مى شوند برخى از هنرمندان، ورزشكاران و سياستمداران و اقتصاددانان هم مجذوب اين شركت ها شده و به عضويت آن درآمده اند.
* نابودى اعتماد ميان اعضاى خانواده
به اعتقاد كارشناسان، اين شركت هاى تجارى هرمى غير از صدماتى كه به اقتصاد ملى مى زنند موجب مى شوند اعتماد ميان اعضاى خانواده از بين برود و بنيان خانواده ها سست شود.
در اين باره «ترحم اسديان» معاون دادستان تهران و سرپرست مجتمع قضايى قاچاق كالا و ارز، معتقد است: شركت هاى هرمى با مقدار ارزى كه از كشور خارج مى كنند ضررهاى فراوانى به اقتصاد كشور زده اند با توجه به عضوگيرى از دوستان نزديك و اعضاى خانواده، به مرور رابطه ميان اعضاى خانواده تيره مى شود و بنيان خانواده ها سست و اعتماد ها از بين مى رود.
اسديان به خبرنگار «ايران» مى گويد: در طول مدت رسيدگى به پرونده شركت هاى هرمى، بيش از ۲ هزار شكايت دريافت كرديم كه تعداد زيادى از آنها به دستگيرى متهمان منجر شد. در بررسى شكايت در صورت تأييد عضو گيرى، افراد دستگير و با پرونده به دادسرا فرستاده مى شدند. اين برخوردها در شهرهاى بزرگى از جمله تهران مؤثر واقع و عضويت در اين شركت ها هم محدود شد.
وى با اشاره به اطلاع رسانى رسانه ها، اظهار مى دارد: در كنار برخورد قضايى، اطلاع رسانى خوبى هم صورت گرفت با اين حال چون اين شركت ها در حال گسترش هستند روند قضايى رسيدگى به آنها ادامه دارد. ما معتقديم كه مهار كامل اين گونه فعاليت ها نيازمند كارهاى فرهنگى گسترده از سوى مسئولان است و نيروى انتظامى و ضابطان بايد دادسراها را در كنترل و دستگيرى متهمان كمك كنند. البته گله اى هم از نيروى انتظامى داريم چون ما متهم را با دستور قضايى مى فرستيم ولى آنها با گرفتن يك تعهد او را آزاد مى كنند.
* اصل پول به مردم برگردانده شود
يكى از افرادى كه از ابتداى تشكيل پرونده اين شركت ها در دستگاه قضايى قرارداشت و خواست كه نامش اعلام نشود به خبرنگار «ايران» مى گويد: سال ۸۳ نخستين پرونده شكايت از شركت هاى هرمى در شعبه سوم بازرسى دادسراى كاركنان دولت تشكيل شد. چند نفرى هم با قرار هاى چند ميلياردى دستگير شدند. بعد از اين جريانات ما آمده ايم و با شركت خاورميانه آن در دبى صحبت كرديم كه به گونه اى شاكيان را راضى كنند. ۲۵۰ هزار دلار به ايران برگشت داده شد ولى شمارى دلال به ميدان آمدند و دو وكيل براى شركت گرفتند و ساعتى ۱۰۰ دلار به آنها دادند تا به جاى پول به شاكيان، كالاهاى طلا (مداليوم) تحويل دهند.
وى با اشاره به وجود افرادى به عنوان پشتيبان اين شركت مى گويد: در روش نخست كه ما پيشنهاد داده بوديم اصل پول به دست مردم بر مى گشت ولى با دلال بازى و دادن كالا تنها ۳۰ تا ۳۵ درصد پول به شاكى بر مى گشت و بقيه در حلقوم شركت فرو مى رفت. بايد روند اول از سرگرفته شود و پول ها به مردم برگشت داده شود.
* ۵۰۰ هزار عضو
گفته مى شود در ايران بيش از ۵۰۰ هزار عضو گلدكوئيست وجود دارد. بيش از ۲۵۰ هزار نفر از آنان با تعادل صفر هستند كه۵۰۰ هزار بازوى تكميل نشده دارند. اگر اين روال ادامه پيدا كند مشخص نيست چه وضعى پيش مى آيد، اما اعمال قانون و مجازات هاى قانونى مى تواند تا حدود زيادى مانع گسترش اين فعاليت ها شود. از يك سال قبل مجلس طرح ممنوعيت فعاليت شركت هاى هرمى راتصويب كرد.
«زهرا غلامى مقدم وكيل پايه يك و مشاوره حقوقى دادگسترى»در اين باره مى گويد: شركت در فعاليت هاى شركت هاى هرمى به عنوان اخلال در نظام اقتصادى كشور محسوب مى شود و برابر قانون اعضاى اين شركت ها اخلالگر اقتصادى هستند.
* كلاهبردارى يك صد ساله
فعاليت شركت هايى مانند گلدكوئيست به ظاهر اقتصادى است كه بيان چند نكته درباره آنها ضرورى است:
۱- فعاليت اين شركت ها از ابداعات عصر حاضر و اينترنت نيست، بلكه به حدود يك قرن پيش و كلاهبردارى يك دوچرخه فروش روس برمى گردد.
۲- فعاليت اين شركت ها در كشورهاى پيشرفته و حتى آمريكا غيرقانونى است.
۳- اين كار بازارسازى است و نه بازاريابى و در آن نه تنها واسطه ها حذف نمى شوند، بلكه افزايش مى يابند و مشترى ها حذف مى شوند. نوعى قمار مدرن در دنياى تجارت مجازى است.
۴- بازار فعاليت اين شركت دير يا زود اشباع مى شود ولى بيش از ۹۰ درصد اعضا با وجود شمار زياد واسطه ضرر مى كنند و تنها ۲ درصد پورسانت كسب مى كنند.
۵- نزول مسائل اخلاقى و اجتماعى در ميان اعضاى گروه كارى شركت هاى هرمى و نيز قتل هاى بسيار به دليل اختلاف هاى مالى اعضا از ديگر نقاط تاريك اين فعاليت هاست.
* از نظر شرع و دين مجاز نيست
فعاليت در اين شركت ها افزون بر ممنوعيت قانونى از لحاظ مبانى شرعى و اسلامى نيز مجاز نيست و مراجع عظام تقليد آن را غيرمجاز و حرام اعلام كرده اند. آيت الله نورى همدانى درباره همكارى با شركت گلدكوئيست گفته است: «همكارى با چنين شركت هايى جايز نيست.»
آيت الله صافى گلپايگانى هم در استفتايى گفته است: «اين سؤال مكرر و به اشكال مختلف مطرح شده است و جواب داده ايم كه درآمد حاصل از اين طريق در لسان شرع مقدس اكل مال به باطل و حرام است.»
آيت الله فاضل لنكرانى در اين استفتاء گفته است: «ممنوعيت اين طرح ها خالى از قوت نيست بنابراين بر مؤمنان لازم است كه از اين امور اجتناب نمايند.»
* جذب ناجوانمردانه؛ مهم ترين تبعات اجتماعى بازاريابى شبكه اى
مركز پژوهش هاى مجلس شوراى اسلامى درباره شيوه هاى جذب ناجوانمردانه و مهم ترين پيامدهاى اجتماعى فعاليت شركت هاى هرمى (گلدكوئيستى) در ايران متذكر شده است كه جذب ناجوانمردانه دوستان و اقوام در دستور كار اين شبكه ها قرار گرفته و در روش جذب اين نوع شركت ها، به جذب دوستان صميمى در مراحل اوليه تأكيد فراوانى شده و در جزوه راهنماى جذب خطاب به اعضاى اين شبكه ها تأكيد شده كه «ابتدا ليستى از بهترين دوستان، اقوام و نزديكان خود تهيه كنيد و به آنها بر اساس سطح سواد، ميزان ريسك پذيرى، وقت آزادى كه دارند و مهم تر از همه ميزان اعتمادى كه به شما دارند، امتياز بدهيد و بر اساس اولويت هاى به دست آمده، سراغ آنها برويد. هيچ وقت در مورد كار، تلفنى با آنها صحبت نكنيد و از پشت تلفن تنها كنجكاوى افراد را برانگيزيد و نامى از شركت نبريد. قرار بگذاريد و طورى وانمود كنيد كه براى كسب منافع شخصى به سراغ او نيامده ايد. محيط را دوستانه جلوه دهيد، تا وقتى كه خود مسلط نشده ايد، اقدام به معرفى كار نكنيد و از ليدر(راهنماى) خود كمك بگيريد. نام هيچ يك از دوستان خود را از قلم نيندازيد. همچنين هرگز افرادى را به دليل اين كه خيلى فقير، پولدار، گرفتار، بى تجربه، پير يا جوان هستند، از دست ندهيد، تعيين زمان قرار را به عهده او بگذاريد. براى معرفى كار بهترين مكان منزل شما و بدترين مكان منزل دوست شماست، چرا كه در منزل شما تسلط با شماست. بهترين حالت و نتيجه از جلسات تك نفره به دست مى آيد. زيرا انرژى شما صرف يك نفر مى شود. اگر فردى منفى نزد دوست حضور داشته باشد به راحتى بر روى ديگران اثر منفى مى گذارد.
مركز پژوهش ها افزوده است: به اعضاى شركت هاى هرمى تأكيد شده كه «هميشه خانم ها و آقايان متأهل را همراه همسرشان دعوت كنيد، در جلسه معرفى سيگار نكشيد، چرت نزنيد، سر خود را پائين نيندازيد و هيچ كارى جز گوش دادن به سخنان برگزار كننده، انجام ندهيد. توضيح اضافه ندهيد، از دوست خود بخواهيد با كسى در مورد موضوع صحبت نكند. او فقط با خود شما مشورت كند. زيرا ديگران چون اطلاعاتشان ناقص است، ديدى منفى دارند، نخستين اصل اين تجارت، صداقت است! همواره به زيردستان خود روحيه بدهيد و آنها را به آرامش دعوت كنيد. بعد از ۲ روز، عضويت فرد تازه را پيگيرى كنيد. اگر جواب مناسبى براى سؤال او نداشتيد، بدون سعى در دادن جواب و دفاع از سيستم، با ليدر خود مشورت كرده و جواب مناسب را جويا شويد. هيچ گاه در مقابل او جبهه گيرى نكنيد، مسائل و مشكلات او را شبيه مشكلات خود در ابتداى كار وانمود كنيد. هيچ گاه براى خريد به كسى اصرار نكنيد. افرادى را كه در قدم نخست به شما جواب منفى مى دهند هرگز از دست ندهيد چون، آنها يا كارى را آغاز نمى كنند يا آن را بسيار جدى و پرتلاش و با انرژى دنبال مى كنند. هيچ گاه از طرف مقابل انتقاد نكنيد. در مقابل او قرار نگيريد و نشان دهيد كه همراه وى هستيد و قصد كمك به او را داريد. هميشه به دوست خود نشان دهيد كه در اين سيستم بيشتر از او در حال فعاليت هستيد. هرگز وارد بحث و جدل نشويد مگر آن كه مطمئن باشيد برنده هستيد. هر نكته مثبت را به زيرگروه ها و هر نكته منفى يا ابهام آلوده را به ليدرهايتان انتقال دهيد».
دفتر مطالعات فرهنگى مركز پژوهش ها تأكيد كرد كه آن چه در اين شركت ها به عنوان رفاقت هاى ايجاد شده در شبكه مطرح است، هيچ تناسبى با آموزه هاى دينى ندارد كه دوست خوب را كسى مى داند كه انسان را به ياد خدا بيندازد. زيرا در شبكه هاى هرمى دوستى ها بر اساس نفع شخص بوده و در پيوند با حمايت هاى دو طرفه به ظاهر دوستانه است و چون ريشه در فطرت و حقيقت آدمى ندارد، حداكثر وابستگى متقابل ناميده مى شود. اين افراد همچنين ممكن است دوستان خوبى را به علت مخالفت شان با اين مسأله و دلخورى هاى پيش آمده حاصل از آن، از دست بدهند.
مركز پژوهش ها در پايان لزوم آگاه سازى جامعه در برابر ترفندهاى اين شبكه ها آورده است: اگر چه آثار اقتصادى اين پديده را مى توان با قانونگذارى و نظارت هاى قضايى به حداقل رساند اما آثار فرهنگى و اجتماعى بس درازمدت و بطئى تر از آنند كه توسل به ابزارهاى نظارتى بتواند آنها را رفع كند و به همين دليل به نظر مى رسد تنها ابزار مؤثر براى مقابله با آثار نامطلوب پديده شركت هاى هرمى در بين جامعه و بويژه جوانان، افزايش سطح آگاهى هاى اجتماعى از يكسو و توجه به فرهنگ و اجزاى آن در نهادهاى متولى از سوى ديگر باشد. واكنش هاى نخبگان، دانشگاهيان و مراجع عظام تقليد به اين پديده اگر چه نشان دهنده آستانه بالاى حساسيت در جامعه فرهنگى ايران است؛ اما حضور محتاطانه و كم رمق دستگاه هاى مسئول در پاسخ به اين آثار و تبعات نشان از ضرورت توجه جدى تر به آثار فرهنگى اين گونه پديده هاى غيرفرهنگى دارد.
سرانجام اين كه اگر به لايه هاى درونى اين فعاليت ها بنگريم خواهيم ديد كه انسان هاى قرن ۲۱ چگونه دچار قمارى شده است كه نام مدرن تجارت الكترونيك را وارونه يدك مى كشد. در آغاز فكر مى كنيم يك كارشناس خبره و كاركشته هستيم و توانسته ايم بدون كار و تنها با مشاوره داشتن پولدار شويم اما بعدها مى فهميم قمار را باخته ايم و مسئوليت بدبختى خود را به گردن نمى گيريم. مى خواهيم در رأس هرم باشيم اما هرم وارونه شده است و در پائين ترين سطح هرم قرار گرفته ايم.