سياوش رضايى
در سال ،۱۳۷۱ دولت وقت جمهورى اسلامى ايران تصميم گرفت براى مقابله با تحريم هاى اعمال شده از سوى آمريكا، سياست نگاه به شرق را براى تجهيز ناوگان حمل و نقل هوايى كشور، دنبال كند. ورود توپولف هاى ۱۵۴ نخستين گام در اين زمينه بود. اقدام ديگر ايران، انعقاد خريد نوع پيشرفته توپولف بود كه در ۳۱ مرداد سال جارى و در حاشيه نمايشگاه هوايى ماكس ۲۰۰۷ در مسكو و با حضور وزيران راه و ترابرى ايران و روسيه بين شركت ايران ايرتور و ايلوشن فاينانس به امضا رسيد و قرار شد ۵ فروند توپولف ۲۰۴ تحويل ايران شود. توپولف ۲۰۴ در سال ۱۹۹۵ ميلادى براى رقابت با شركت بوئينگ طراحى و ساخته شد ولى به دليل مصرف بالاى سوخت و برخى مشكلات ديگر ۲ سال پس از ساخت، روس ها اقدام به بهسازى موتور اين هواپيما كردند. درباره چرايى و چگونگى انعقاد اين قرارداد با صادقى مدير عامل شركت ايران ايرتور به گفت وگو نشستيم كه در پى مى آيد.
آقاى صادقى، موضوع خريد ۵ فروند توپولف از روسيه چند سال است كه در رسانه هاى كشور مطرح است، آيا اقدام شما براى خريد هواپيما از روسيه در قالب قرارداد ديگرى است؟
به غير از قرارداد فعلى كه براى خريد ۵ فروند توپولف ۲۰۴ با كشور روسيه منعقد شده است، من قرارداد ديگرى را براى خريد هواپيماى نو سراغ ندارم. البته بحث خريد هواپيماى نو از كشور روسيه به دهه ۷۰ برمى گردد كه براى اين كار مطالعاتى درباره هواپيماهاى مسافرى روسى صورت گرفت و به طور رسمى از اواسط سال گذشته شركت ايران ايرتور از سوى مقام هاى بلندپايه كشور مأموريت پيدا كرد، بررسى هاى تخصصى خود را در اين زمينه شروع كند.پس از به نتيجه رسيدن كارگروه هاى متخصص در زمينه مسائل حقوقى و فنى، قرارداد خريد ۵ فروند توپولف ۲۰۴ در ۳۰ مرداد ماه سال جارى و با حضور وزيران راه و ترابرى دو كشور ميان شركت ايران ايرتور و ايلوشن فاينانس به امضا رسيد.
چرا مأموريت خريد برعهده ايران ايرتور گذاشته شد؟
به دليل اين كه اعتبار خريد اين هواپيماها از طريق دولت تأمين شده، طبيعى است كه يك شركت دولتى بايد اين كار را انجام مى داد و ايران ايرتور كه يك شركت صددرصد دولتى است مأمور اين كار شد.البته همان طورى كه اشاره شد، موضوع تجهيز ناوگان هوايى كشور به وسيله هواپيماهاى شرقى به ۱۵ سال پيش برمى گردد. در سال ،۷۱ پس از دوران طولانى تحريم ايران و با توجه به تقاضاى داخلى براى مسافرت با خطوط هوايى، دولت وقت تصميم گرفت براى تأمين نيازهاى داخلى سياست نگاه به شرق را دنبال كند. ولى به دليل اين كه هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران داراى ساختار غربى بود، تصميم گرفته شد، شركت دولتى ديگرى اين كار را انجام دهد كه نخستين قدم آن با اجاره توپولف هاى ۱۵۴ از سوى ايران ايرتور برداشته شد.
در آن زمان مشهد مقدس به عنوان پايگاه اصلى براى استفاده از هواپيماهاى روسى در نظر گرفته شد كه پس از پاسخگويى اين نوع از هواپيما در امر جابجا يى مسافر استفاده از توپولف در ساير نقاط كشور، گسترش يافت و هم اكنون ايران ايرتور توانسته با استفاده از اين هواپيماها، ۲۵ درصد از شبكه حمل و نقل داخلى كشور را به خود اختصاص دهد.
با توجه به اين كه توپولف سابقه چندان مطلوبى در ذهن مردم ما ندارد، چرا اين هواپيما را براى خريد انتخاب كرديد؟
به طور مشخص از سال ۷۱ تاكنون از هواپيماهاى توپولف در خطوط هوايى كشور استفاده مى شود و اين نوع از هواپيما توانسته نقش مؤثرى در حمل و نقل هوايى ايران داشته باشد. شركت ايران ايرتور به عنوان يكى از شركت هاى فعال در زمينه حمل و نقل هوايى در حال حاضر ۱۱ فروند هواپيما دارد كه از اين تعداد ۹ فروند آن توپولف ۱۵۴ است و دو فروند ايرباس۳۰۰-A ملكى است و همان طورى كه گفته شد سهم ۲۵ درصدى از شبكه حمل و نقل داخلى كشور با كمك اين هواپيماها امكان پذير شده است. متأسفانه برخى از نظرات غيركارشناسى عنوان كرده اند كه توپولف داراى ايمنى نيست.
در حالى كه هر هواپيمايى كه قادر است اجازه پرواز اخذ كند با ايمنى همراه است. درباره برخى از مشكلات هواپيماهاى توپولف بايد بگويم اين مشكلات به ايمنى هواپيما ارتباطى ندارد و تنها ممكن است درجه بندى هواپيما را از لحاظ اقتصادى بودن كاهش دهد.
آيا موتور توپولف۲۰۴ با شرايط آب و هوايى ايران سازگارى دارد؟
موتور توپولف ۲۰۴ موتور بسيار قوى و كارآيى است كه از نوع پيشرفته و اصلاح شده آن محسوب مى شود كه منطبق با شرايط آب و هوايى كشور ماست.
يعنى موتور اين هواپيما براساس سفارش شما طراحى شده است؟
طراحى اين موتورها براساس سفارش ما نبوده، بلكه براساس انتخاب ما بوده است. بابررسى هايى كه روى موتور و در مجموع كل هواپيما انجام داديم مشخص شد كه موتور اصلاح شده اين هواپيما از نوع پيشرفته است كه نسبت به موتور اوليه آن از قابليت بسيار بالاترى برخوردار است. همچنين مصرف سوخت اين موتور به مراتب از موتور اوليه توپولف ۲۰۴ كمتر است. براساس قرارداد هم قرار است موتور جديد روى هواپيماها نصب و به ما تحويل شود.
مصرف سوخت توپولف۲۰۴ چقدر است؟
ميزان سوخت مصرفى موتور ۲۰۴ با ۳/۶ تن در هر ساعت با استانداردهاى بين المللى مطابقت دارد.
گفته مى شود بخش بهينه سازى مصرف سوخت موتور توپولف ۲۰۴ از سوى يك شركت آمريكايى انجام شده است، اين موضوع صحت دارد؟
آنچه براى ما مهم است اين است كه فروشنده تمام شرايط ما را پذيرفته و براساس قرارداد متعهد شده است از اين نوع موتورهاى پيشرفته استفاده كند.
به نظر شما، مشاركت آمريكا در اصلاح موتور ۲۰۴ در مسأله تحريم اثر نمى گذارد؟
مشاركت آمريكا در اصلاح موتور ۲۰۴ بدين معنا نيست كه روسيه محتاج غربى هاست. كشور روسيه صاحب تكنولوژى است و اين كار در قالب همكارى هاى فنى و اقتصادى اين كشور با كشورهاى ديگر صورت گرفته است. از طرفى روسيه از نظر سياست هاى بين المللى داراى سياست مستقلى است و اساساً اين موتور متعلق به روسيه است نه آمريكا.
قيمت اين هواپيماها چقدر است؟
قيمت هواپيما براساس خواست مشترى تعيين مى شود و اين كه چه امكاناتى را درخواست كند. در مجموع با توجه به قابليت هاى مناسب اين هواپيما مبلغ كل قرارداد به ۲۰۰ ميليون دلار مى رسد كه ممكن است با توجه به آپشن هاى مختلف تغيير كند.
قيمت توپولف ۲۰۴ در مقايسه با موارد مشابه چگونه است؟
به نسبت هواپيماهاى غربى، توپولف ،۲۰۴ قيمت مناسبى دارد و براساس شرايط خريد اين هواپيما، بسيار مناسب است.
زمان بندى تحويل اين هواپيماها از شركت روسى به چه صورتى است؟
طبق قرارداد و با توجه به موافقت هاى انجام شده ۱۸ ماه پس از امضاى قرارداد نخستين فروند از اين هواپيماها را تحويل مى گيريم و هر يك ماه يك فروند تحويل ايران مى شود.
در چه مسيرهايى قرار است از توپولف ۲۰۴ استفاده شود؟
توپولف ۲۰۴ جزو هواپيماهاى ميان برد است كه بيشتر مناسب پرواز در مسيرهاى داخلى بالاى ۱/۵ ساعت است ولى با توجه به ظرفيت بالاى اين هواپيما و براى استفاده بهينه و اقتصادى تر از آن مى شود در مسيرهاى طولانى تر نيز استفاده كرد.
توپولف ۲۰۴ قابليت حمل چند مسافر را دارد؟
صندلى هاى اين هواپيما تا ۲۱۰ صندلى قابل افزايش است.
استاندارد آنها چند صندلى است؟
اين بستگى به چگونگى استفاده از آن دارد. اگر بخواهيم از اين هواپيما به شكل دو كلاس استفاده كنيم طبيعى است كه تعداد صندلى كاهش مى يابد ولى اقتصادى ترين تعداد صندلى همان ۲۱۰ صندلى است كه از حداكثر ظرفيت آن استفاده مى شود.
نحوه پرداخت مبلغ قرارداد، چگونه پيش بينى شده است؟
پرداخت اوليه ۲۰ درصد از كل مبلغ قرارداد را شامل مى شود كه پس از اخذ تضمين بانكى از شركت روسى كه از سوى يك بانك معتبر روسى انجام مى شود، پرداخت خواهد شد. مابقى مبلغ قرارداد هم در زمان قرارداد و براساس پيش بينى هاى صورت گرفته در قبال دريافت ضمانت بانكى و در چند مرحله پرداخت مى شود.
براى پيش پرداخت يا اقساط مشكلى نداريد؟
با پيش بينى هاى انجام شده و تأمين اعتبارى كه از طرف دولت صورت گرفته و هم اكنون آماده است، بلافاصله پس از اخذ تضمين بانكى، پرداخت انجام مى شود.
براى تأخير احتمالى در تحويل هواپيماها، چه پيش بينى شده است؟
در قرارداد امضا شده براى هر روز تأخير در تحويل، جريمه هايى در نظر گرفته شده است كه به صورت تصاعدى افزايش پيدا مى كند. البته ما هم در خصوص عدم پرداخت به موقع هزينه ها كه زمان بندى مشخصى دارد، متحمل جريمه خواهيم شد. در واقع اين تعهدات براى دوطرف لحاظ شده است.
شركت روسى، چه تعهداتى درباره خدمات پس از فروش دارد؟
اين قرارداد شامل قراردادهاى خدمات پس از فروش و پشتيبانى هم مى شود و شركت سازنده موظف است اين خدمات را طبق قرارداد ارائه كند. در اين زمينه پيش بينى هاى لازم انجام شده است و جاى نگرانى نيست.
بزرگترين حسن توپولف ۲۰۴ را در چه مى بينيد؟
با توجه به اين كه اين هواپيما در گذشته در آسمان ايران آزمايش شده، تأييد هاى لازم را براى پروانه داراست. وقتى از مزاياى هواپيما صحبت مى كنيم، بايد در قالب مسائل اقتصادى آن را بررسى كنيم. 204 به طور كلى هواپيماى ايمنى است و با توجه به نوع استفاده اى كه قرار است از آن شود، براى كشور ما هواپيماى مناسبى است.
اقتصادى هم هست؟
در شرايطى كه با آن روبه رو هستيم اگر نگوييم كاملاً اقتصادى است، مى توان گفت اقتصادى است.
در حقيقت تحريم ها موجب شد به سمت خريد اين هواپيما برويد؟
بخشى از آن مربوط به تحريم هاست و بخش ديگر مربوط به استفاده از تكنولوژى شرقى است.
با توجه به تحريم هاى آمريكا، آيا جايگزين ديگرى براى خريد هواپيما داريم؟
براى خريد هواپيماى نو، نه. ما به علت شرايط تحريم جايگزين ديگرى نداريم زيرا هواپيماى غربى يا به طور مستقيم متعلق به آمريكاست يا اين كشور در ساخت آن مشاركت دارد.
اما درباره خريد هواپيماهاى دست دوم، اين كار غيرممكن نيست و همان طورى كه شاهد بوده ايم در سال هاى گذشته موارد زيادى هواپيماى دست دوم خريدارى شده است.
در شرق به جز روسيه، كشور ديگرى تكنولوژى ساخت هواپيماى مسافرى دارد؟
به آن شكلى كه خواسته هاى ما را تأمين كند، وجود ندارد.
هواپيماهاى ساخت داخل چطور؟
ما قرارداد خريد ۱۰ فروند هواپيماى ايران ۱۴۰ را منعقد كرده ايم كه اين هواپيماها به طور كامل ساخت داخل هستند و اميدواريم شرايطى را كه براى مسائل فنى آن درنظر گرفته ايم، از سوى شركت سازنده تأمين شود تا بتوانيم پس از تأييد شرايط فنى و نيز تأييد سازمان هواپيمايى كشورى، در آينده از هواپيماهاى داخلى نيز استفاده كنيم.
با اين روند، تا چند سال آينده ناوگان هوايى كشور ما عمدتاً از هواپيماهاى شرقى تشكيل شده است؟
اين موضوع بستگى به سياست ها و روابط تجارى و سياسى ايران با ساير كشورها دارد. در صورتى كه شرايط فعلى ادامه يابد و تحريم ها همچنان پابرجا باشد، به سمت هواپيماهاى شرقى خواهيم رفت ولى اگر شرايط بين المللى به گونه ديگرى تغيير كند، به طور مسلم قدرت انتخاب ما براى نوع هواپيما و نوع ساخت بيشتر خواهد شد.
در حال حاضر چند درصد ناوگان شبكه هوايى كشور را هواپيماهاى روسى تشكيل مى دهند؟
در بخش غيرنظامى، هواپيماهاى روسى حدود ۲۵ درصد شبكه داخلى كشور را پوشش مى دهند.
چرا ساير كشورهاى شرقى ناوگان خود را با محصولات روسى تجهيز نمى كنند؟
ناوگان هوايى روسيه در بخش غيرنظامى نتوانسته با رقباى غربى خود نظير بوئينگ و ايرباس رقابت كند. اين مسأله در كنار بالا بودن قدرت انتخاب ساير كشورهاى شرقى موجب شده است تا هواپيماهاى روسى سهم بالايى در ناوگان اين كشورها نداشته باشد.
جايگاه روسيه در صنعت حمل و نقل هوايى دنيا چگونه است؟
نظر دادن در اين خصوص كار دشوارى است. ولى با توجه به آشنايى كه با صنعت هوايى روسيه وجود دارد، بايد بگويم روس ها براى جبران كاستى هاى گذشته خود، در چند سال اخير سرمايه گذارى هاى بسيارى در اين زمينه انجام داده اند كه با توجه به توانمندى هايى كه در اين كشور وجود دارد توسعه در اين بخش كار دشوارى نخواهد بود و در دهه هاى آينده شاهد جهش اين كشور در صنعت حمل و نقل هوايى خواهيم بود.
برنامه هاى آتى كشور براى خريد هواپيماهاى شرقى چيست؟
خريد هواپيما بايد براساس برنامه ريزى و نياز كشور باشد. براى مثال ممكن است هواپيماى شرقى پاسخگوى نياز شما در يك خط هوايى نباشد يا بالعكس ممكن است پرواز هواپيماى غربى در يك خط اقتصادى نباشد. اما با توجه به اين كه مسيرهاى پروازى در كشور بيشتر كوتاه هستند هواپيماهاى شرقى در اين زمينه پاسخگو هستند.
در بحث تأخيرهاى پروازى كشور، تحريم تا چه اندازه نقش دارد؟
بهره ورى مفيد اقتصادى از هر هواپيما براساس استاندارد بين المللى ۵ سال است و در صورتى كه استفاده از هواپيما از مرز
5 سال بگذرد، نگهدارى و تعميرات آن هزينه هاى به مراتب بيشترى را تحميل مى كند.
در كشور ما به دليل بالا بودن سن هواپيماها، شاهد افزايش بروز نقايص فنى هستيم كه طبيعتاً رفع آنها زمان زيادى را مى طلبد و نداشتن جايگزين پروازى مشكل را دوچندان مى كند. در صورتى كه اگر ما براى خريد هواپيماى نو يا تأمين قطعات مورد نياز مانعى نداشتيم، قطعاً تأخير ها با كاهش زيادى روبه رو مى شد.
در مجموع فكر مى كنيد كه قرارداد مناسبى را امضا كرده باشيد؟
انعقاد قرارداد خريد هواپيما به علت تخصصى بودن، فرآيند پيچيده اى دارد و بايد در تنظيم آن تمام موارد را در نظر گرفت زيرا در صورت خطا ديگر قابل جبران نيست. در اين قرارداد ما توانستيم با اشراف به مسائل حقوقى و فنى، قرارداد محكم و مطمئنى با طرف روسى منعقد كنيم.
