]حسن محمدى [

۲۰ نوامبر (۲۹ آبان) در صحنه سياسى اردن، روز سرنوشت ناميده شده است. انتخابات پارلمانى چهره اين كشور كوچك اما حساس خاورميانه را دگرگون كرده است.
رقابتى گسترده و در عين حال پرتنش بر سر تصاحب ۱۱۰ كرسى پارلمان اين كشور آغاز شده است. در حالى كه «معروف البخيت» نخست وزير دولت پادشاهى اردن قول داده است كه انتخاباتى سالم و شفاف برگزار كند اما برخى كارشناسان معتقدند كه برخوردهاى امنيتى دولت و بازداشت نيروهاى مؤثر اپوزيسيون بويژه اسلامگرايان فضاى مناسبى را براى يك رقابت سالم رقم نزده است. رهبران احزاب اسلامى نيز از دخالت هاى سياسى دولت در انتخابات پارلمان، نگرانند و بر همين اساس تصميم گيرى براى شركت در انتخابات، مجادلاتى را ميان جمعيت اخوان المسلمين اردن (حزب عمل اسلامى) به وجود آورد.
رهبران احزاب اسلامى معتقدند دولت در آستانه انتخابات به طور سازمان يافته آنها را هدف قرار داده است. اعمال فشار بر رهبران و اعضاى احزاب اسلامى و محدود كردن فعاليت مؤسسات آموزشى، اقتصادى و اجتماعى آنها و استفاده از رسانه هاى دولتى براى تخريب چهره اسلامگرايان، همگى دال بر اين مدعاست.
با اين حال، همه چيز گوياى آن است كه اردنى ها اين بار انتخاباتى متمايز نسبت به همه دوره هاى پيشين را تجربه خواهندكرد. انتخاباتى كه رقابت و تنش چاشنى آن است. سخنگوى كميسيون انتخابات خبر از ثبت نام بيش از دو ميليون نفر براى حضور در انتخابات پارلمانى را مى دهد. اما در همان حال نيروهاى امنيتى اردن تعدادى از اعضاى «جبهه عمل اسلامى» را بازداشت مى كنند و همين بازداشت هاى گسترده موجب مى شود كه انتخابات ۲۰ نوامبر خصلتى دوگانه به خود گيرد. پس از احزاب و گروه هاى تحت حمايت پادشاهى اردن، مهم ترين بازيگر صحنه انتخابات شاخه اخوان المسلمين است كه در اردن تحت عنوان «حزب عمل اسلامى» فعاليت مى كند. اخوانى ها پس از پيروزى هاى چشمگير هواداران اين جنبش در فلسطين و مصر توانستند از انزوايى تاريخى كه حكام عرب بر آنها تحميل كرده بودند خارج شوند، اين بار آنها چشم اميد به انتخابات پارلمانى اردن دوخته اند، اگرچه مى دانند با وجود حاكميت بدبين امان و مشى امنيتى دولت «معروف البخيت» نمى توانند پيروزى قاطعى مانند آنچه در فلسطين و مصر رخ داد را به دست آورند. اما معتقدند با استفاده از ساز و كار دموكراتيك مى توانند آرام آرام دولت غرب گراى اردن را به انعطاف بيشتر واداشته و در سال هاى آتى فضاى مناسبى براى حضور خود ايجاد كنند.
اردن هاشمى يا فلسطين دوم
كشور سلطنتى اردن هاشمى با وجود وسعت كم و منابع محدود خود سال هاست كه نقش اساسى در معادلات سياسى خاورميانه ايفا مى كند. اين كشور صحرايى پس از مصر دومين كشور عربى است كه با اسرائيل سازش كرده و از متحدان اصلى آمريكا محسوب مى شود. اما آنچه موقعيت استثنايى به اردن بخشيده، تركيب جمعيتى دوگانه و متفاوت اين كشور است.
نيمى از جمعيت اين كشور را فلسطينى هاى مهاجر تشكيل مى دهند و نيمى ديگر را عشاير اردنى. فلسطينى هاى اردن كه شهرنشين و مدرن تر از ساكنان بومى اردنى هستند، در ساختار ادارى اردن نفوذ عميقى دارند و به لحاظ ايدئولوژيك نيز قرابت بيشترى با جمعيت اخوان المسلمين دارند. برخى كارشناسان مهم ترين دليل گرايش فلسطينى هاى اردن به اخوان المسلمين را سركوب هاى شديدى مى دانند كه در سال هاى ۱۹۸۴ و ۱۹۷۱ به وسيله ملك حسين پدر پادشاه كنونى صورت گرفت. زمانى كه در حادثه موسوم به سپتامبر سياه ملك حسين دست به كشتار وسيعى از فلسطينى ها زد. از سوى ديگر عشاير اردنى و ساكنان بومى اين كشور در جرگه حاميان سلطنت و خاندان هاشمى محسوب مى شوند. لذا عبدالله دوم نيز تلاش مى كند تا بيشترين كرسى هاى پارلمان به عشاير اردنى برسد.
با وجود مشى جانبدارانه حكومت در اين انتخابات، اسلام گرايان قصد ترك صحنه انتخابات را ندارند. در انتخابات شهردارى ها در جولاى ۲۰۰۷ بسيارى از رهبران اسلام گرا به دليل دخالت هاى سياسى دولت دست به تحريم انتخابات زدند اما امروز با الهام از همفكران خود در نقاط ديگر خاورميانه مى كوشند تا حداقل ۲۰ درصد (۱۷كرسى) پارلمان را به دست آورند. افزايش نفوذ اسلام گرايان اردن باعث شده كه همانند ديگر جنبش هاى خاورميانه طيف تندروهاى سلفى تلاش ويژه اى براى رخنه در صفوف آنها آغاز كنند. اكثريت فعالان اسلامى اردن بر مشى دموكراتيك تأكيد دارند و به همين دليل از بيشترين نفوذ در ميان عامه مردم برخوردارند. اين طيف معتقد است كه استفاده از ساز و كار دموكراتيك علاوه بر اين كه راه را براى برخوردهاى سركوبگرانه دولت مى بندد، در عرصه جهانى نيز وجهه اى دموكراتيك از خود به نمايش مى گذارند و از حمايت هاى دولت هاى غربى عليه خود مى كاهند. اما در سال هاى اخير متأسفانه شاخه اى از طيف تندروهاى مذهبى پيوندهايى با سلفى هاى غيرحكومتى عربستان سعودى برقرار كرده است كه معتقد به روش هاى راديكال هستند هم در رويارويى با حكومت امان هم در مواجهه با دولت هاى منطقه. همين طيف است كه شمارى از عناصر مشهور القاعده در عراق از آن برخاسته اند.
* ضريب موفقيت اسلام گرايان
احتمال پيروزى اسلام گرايان اردن در انتخابات پارلمانى چه ميزان است شايد اين پرسشى است كه علاوه بر حكومت عبدالله دوم، بسيارى از ناظران غربى نيز به آن مى انديشند. به باور كارشناسان اگر يك انتخابات آزاد، سالم و بدون فشار برگزار شود احتمال پيروزى جدى براى حزب عمل اسلامى وجود دارد. اما با توجه به شرايط امنيتى كنونى اردن نمى شود انتظار يك پيروزى قاطع را داشت. به باور كارشناسان خاورميانه فضاى انتخابات امروز اردن بشدت تحت تأثير برخى موفقيت هاى اخوان المسلمين در مصر است. دولت امان نيز با درك اين واقعيت اكنون با دخالت هاى سياسى و بازداشت نيروهاى مؤثر اخوان المسلمين در اردن ميدان رقابت را براى اين گروه تنگ مى كند. اما محمدعلى مهتدى متخصص خاورميانه در گفت وگو با «ايران» در توصيف وضعيت اخوانى ها در منطقه نكاتى افزون بر اين را يادآورى مى كند: «اخوانى ها در چارچوب اخوان المسلمين بين الملل با يكديگر هماهنگى دارند به همين خاطر بعضاً از روش هاى يكسانى استفاده مى كنند.» او معتقد است كه در برهه امروز موقعيت اخوانى ها علاوه بر دولت از ناحيه جريان سلفى نيز تهديد مى شود. «اين مسأله را بايد در چارچوب رشد سلفى گرى تبيين كنيم. در حالى كه زمينه براى فعاليت جنبش هاى سلفى در برخى كشورهاى عربى هموار است، جنبش هاى ميانه رو مانند اخوان المسلمين كه معتقد به روش هاى دموكراتيك هستند در مواجهه با رژيم هاى حاكم با مشكلاتى مواجه اند كه اين مشكلات در قالب اعمال محدوديت از طرف حكومت يا سركوب تجلى مى كند.» اين كارشناس مسائل خاورميانه تصريح مى كند: «غرب در چارچوب مبارزه با اسلام گرايى اصرار دارد كه جنبش هاى ميانه رو را محدود كند و راه را براى گروه هاى تندرو كه قادر به تفاهم با ديگر نيروهاى سياسى نيستند، باز بگذارد.» مهتدى با حساس توصيف كردن شرايط اخوانى ها در اردن مى افزايد: «چون آمريكا و اسرائيل بر روى ادامه بقا و ثبات رژيم حاكم بر اردن تأكيد دارند و تمايلى ندارند كه دولت پادشاهى اردن هاشمى متزلزل شود، لذا به جريان هاى اپوزيسيون امكان فعاليت مؤثر داده نمى شود.
با اين همه، توصيه مهتدى اين است كه از آنجا كه جهان امروز تأكيد بسيارى بر گسترش دموكراسى دارد احزابى مانند جنبش عمل اسلامى مى توانند با شركت در انتخابات به تعدادى از كرسى هاى پارلمان دست يابند هرچند اين حضور تا آنجا اجازه داده مى شود كه اسلام گرايان قادر به تغيير تصميمات و سياست هاى دولت نشوند.»
در برآورد ميزان تأثيرگذارى اخوانى ها اردن، مهم ترين شاخص انتخابات پارلمانى سابق است. آن روز حزب عمل اسلامى اگرچه توانست ۱۷ كرسى از ۱۱۰ كرسى را به دست آورد اما قادر نشد تغييرى در تصميمات و سياست هاى كلان دولت به وجود آورد. در حال حاضر با همين پيشينه انتظار مى رود دولت «معروف البخيت» با توسل به زور و بازى با قانون انتخابات به گونه اى عمل كند كه نتيجه انتخابات پارلمانى بيستم نوامبر به سود جمعيت اخوان المسلمين و حزب عمل اسلامى كه شاخه اين جمعيت در اردن محسوب مى شود، تمام نشود. فضاى امنيتى و ايجاد موج بازداشت ها به بهانه هاى مختلف در همين چارچوب قابل تأمل است يعنى همان روشى كه در انتخابات پارلمانى سال گذشته مصر نيز اتفاق افتاد.» مسأله مهمى كه برخى ناظران در تحليل اوضاع اردن موردتوجه قرار نمى دهند بافت اجتماعى پيچيده اين كشور است. در اين بافت سياسى به گفته مهتدى نيروهاى امنيتى نقش به سزا دارند. سهم نيروهاى امنيتى در قدرت سياسى اردن آن قدر هست كه اجازه ندهند انتخابات با شرايط برابر برگزار شود و اسلام گرايان اكثريت را به دست آورند. اما ارزش حركت اسلام گرايان همين است كه آنها با ناديده گرفتن فشارهاى امنيتى معتقدند كه بايد با حضور در انتخابات خود را به مراكز تصميم گيرى نزديك كنند.
* اسلام گرايان اردن همچنان اميدوار
بيش از هر چيز نيروهاى آزاديخواه اردن از اين تفكر ، الهام مى گيرند كه عصر جديد عصر تجديد اقتدار مسلمانان است. قدرت يابى احزاب اسلام گرا در عراق، پيروزى اخوان المسلمين در مصر، پيروزى قاطع جنبش حماس و اسلام گرايان تركيه جرقه يك حركت جديد را در ذهن رهبران عمل اسلامى اردن شعله ور كرد كه آنها نيز مى توانند چنين تجربه موفقى را در اردن تكرار كنند.
«زكى بن رشيد» رهبر حزب عمل اسلامى به واشنگتن پست مى گويد: «...نه فقط اين حق را داريم كه در انتخابات پارلمانى شركت كنيم، بلكه اين حق ماست كه در صورت پيروزى در پارلمان آينده، دولت را تشكيل دهيم. اسلام سياسى هم اكنون بخش بزرگى از جهان عرب شده و ما در اردن توده هاى وسيعى از مردم را پشت سر خود داريم.»
اين ليدر جنبش مبارزاتى مى افزايد:« در صورت پيروزى حزب متبوعش در انتخابات پارلمانى اردن، شكل روابط اين كشور با اسرائيل و آمريكا تغيير خواهد كرد. رويكرد ما كاملاً روشن است. ما با معاهده صلح اردن - اسرائيل كه در سال ۱۹۹۴ به امضا رسيد، مخالفيم. درباره آمريكا نيز باب گفت وگو را بر مبناى منافع ملى اردن بازخواهيم گذاشت.» اما مهم ترين مسأله اى كه بن رشيد از آن اظهار نگرانى مى كند، علاوه بر سركوب هاى امنيتى، شگردهاى انتخاباتى دولت است. براساس قانون انتخابات اردن هر رأى دهنده تنها مى تواند به «يك نفر» رأى بدهد، يعنى رأى دهندگان به جاى رأى دادن به ليست نامزدها فقط بايد به يك داوطلب رأى دهند. به همين دليل كارشناسان معتقدند كه اين قانون بزرگ ترين ضربه را به احزاب وارد مى كند و مانع توسعه نفوذ آنها مى شود و شايد همين دلايل موجب شده است كه در كنار سركوب هاى اسلام گرايان در اردن جمعيت اخوان المسلمين نسبت به سازوكار انتخابات اظهار نگرانى كنند. اين تشكل در بيانيه اخير خود درباره هرگونه تدبيرى كه شفافيت انتخابات را زير سؤال ببرد هشدار داده و خواستار تضمين براى شفاف برگزار كردن انتخابات و اصلاح قانون فعلى انتخابات شد. البته علائم دستكارى در اصول انتخابات اردن به گوش محافل غرب نيز رسيده به همين دليل دولت پادشاهى اردن براى نشان دادن شكلى از دموكراسى ادعا كرده كه انتخابات را در فضايى آزاد برگزار خواهد كرد و اين به نوبه خود به تشكل هاى اسلام گرا فرصت مى دهد تا سهم بيشترى را از قدرت تصاحب كنند.

] محمدعلى فيروزآبادى ‎/ منبع: يونگه ولت]

رهبران آمريكاى لاتين در ميانه حيات حكومت نوينى كه بنيان گذاشته اند با تهديدها و چالش هاى زيادى روبرو شده اند. تلاش اين گروه از رهبران براى ملى كردن صنعت و گسستن رشته هاى اتصال اقتصادشان به غرب بويژه ايالات متحده ،مقاومت شديد دولت ها و جناح هاى ذى نفع را برانگيخته است. حضور طولانى ايالات متحده در ساختار اقتصادى - سياسى اين كشورها موجب شده كه برنامه اصلاحى دولت هاى چپگراى آمريكاى لاتين با حوادثى تنش بار همراه شود. از آنجا كه ساختار اقتصادى اين كشورها ساليان متمادى به نظام تك محصولى متكى بوده است لذا امروز مهمترين مخالفان دولت هاى انقلابى اين منطقه را گروه صاحبان سرمايه داخلى و شركت هاى چند مليتى خارجى تشكيل مى دهند.به نظر مى آيد كه اين رويارويى در دو كشور بوليوى و ونزوئلا كه جزو نخستين خاستگاه هاى پيروزى چپ در عصر جديد هستند دامنه اى گسترده دارد. درحالى كه هوگو چاوز درگير مبارزه اى سخت با احزاب مخالف بر سر اصلاح قانون اساسى است ايوو مورالس نيز با جناح ثروتمندان بوليوى بر سر ملى كردن صنايع اين كشور دست و پنجه نرم مى كند. «ايوو مورالس» رئيس جمهور بوليوى در اين گفت وگو از مبارزه داخلى اين كشور با اليگارشى و طرح هاى براندازانه آمريكا مى گويد.

۲۱ ماه از دوران رياست جمهورى شما مى گذرد.آن تجديد ساختارى را كه به بوليويايى ها وعده داده بوديد در چه وضعيتى است
اين برنامه همچنان پيش مى رود.البته ضعف هايى دارد و علاوه بر آن با مقاومت هاى اپوزيسيون در اردوگاه راستگرايان روبرو است، يعنى همان كسانى كه نمى خواهند امتيازهايشان را از دست بدهند. آنها نمى خواهند بپذيرند كه مسأله ملى شدن نفت و گاز تمام شده و تضمين شده است و نمى خواهند قبول كنند كه قدرت به ملت انتقال يافته و ديگر ملك طلق چند خانواده يا همان اليگارشى نيست.اما من مطمئن هستم كه اين برنامه را به سرانجام خواهيم رساند.مبارزه سختى در پيش خواهيم داشت اما به همان اندازه انقلابى دموكراتيك، مسالمت جويانه و قانونى خواهد بود.
اما اين مناقشه كمى چهره خشونت آميز به خود گرفته است.....
راست افراطى در عمل آمادگى پذيرش سرخ پوست ها را ندارد و به عبارت بهتر از آنها متنفر است. اما من اطلاعاتى در اختيار دارم مبنى بر اين كه راستگرايان برنامه اى براى تشكيل يك اپوزيسيون سياسى ندارند و از كودتا يعنى از يك كودتاى نظامى و حتى از حملات تروريستى مى گويند.
از گروه هاى شبه نظامى در بوليوى چه اطلاعاتى در دست داريد
ما عكسى در اختيار داريم كه در آن سفير ايالات متحده آمريكا در كنار يكى از شبه نظاميان بوليويايى ديده مى شود. اين عكس همين چندى پيش در بوليوى گرفته شده است.آن شبه نظامى اينك در زندان است. راست گرايان همان طور كه سابقه اش را هم دارند در حال تجهيز و برنامه ريزى براى اقدامات و عمليات شبه نظامى هستند.چندى پيش به كنسول ونزوئلا و به خانه هاى پزشك هاى كوبايى حمله بردند و اقدام به اشغال فرودگاه سانتا كروز كردند. ما با دو دسته راست گرايان داخلى و خارجى روبرو هستيم. داخلى ها وابسته به گروه هاى اليگارشيك و به اصطلاح خارجى ها دست پرورده سفارت ايالات متحده هستند. «فيليپ گولدبرگ» سفير فعلى آمريكا در بوليوى پيش از اين سرپرست گروه اعزامى ايالات متحده به كوزوو و قبل از آن دست راست «ريچارد هالبروك» در بوسنى بوده است و از همان زمان هم بود كه يوگسلاوى سابق از درون متلاشى شد. مأموريت بوسنى براى شخصيت سياسى گولدبرگ پوئن هاى مثبت زيادى به همراه داشت اما در بوليوى موفق به كسب پوئنى نخواهد شد.
آيا صحت دارد كه ميزان سرمايه گذارى در حوزه هاى صنعتى بوليوى بسيار پايين است
در حال حاضر بزرگترين ضعف و كمبود ما در حوزه انسانى است.متخصصينى كه ما به آنها نياز داريم در وهله اول بايد آموزش ببينند. مهمترين مسأله اين است كه دولت قبل از ملى كردن نفت و گاز كمتر از ۳۰۰ ميليون دلار (در سال) از گاز درآمد داشت. اين درآمد امسال به دو ميليارد دلار رسيده است. در سال ۲۰۰۴ كل ذخيره ارزى كشور كمتر از دو ميليارد دلار بود در حالى كه امسال اين رقم به پنج ميليارد دلار خواهد رسيد. اينها همه واقعياتى ترديد ناپذير است.
مخالفان سياسى شما، شما را به چاوزيسم متهم مى كنند.آيا هيچ فاصله و تفاوتى ميان شما و پرزيدنت چاوز وجود ندارد
ما تفاوتهايى داريم اما هر دو براى برابرى و عدالت و كاهش عدم تقارن موجود ميان خانواده ها و قاره ها تلاش مى كنيم. نقطه مشترك بزرگ ما دموكراسى رهايى بخشى است كه ايجاد كرده ايم و اين دموكراسى به كار سرمايه دارى نمى آيد.ما طرفدار زندگى و انسانيت هستيم، نه فقط براى آمريكاى لاتين بلكه براى همه انسان هاى اين كره خاكى.ما از يك ژن سرخپوستى مشترك برخورداريم و براى هماهنگى با مادر زمين تلاش مى كنيم. سوسياليسم و ماركسيسم تنها به دنبال حل مشكلات انسانى هستند و كارى با زمين ندارند.اما ما بايد در مورد محيط زيست و نجات زمين از وضعيت بدى كه دارد حرف بزنيم.
نظر شما در مورد خط مشى جمهورى اسلامى ايران كه با وى يك قرارداد اتمى امضا كرده ايد چيست
اين قرارداد به مانند ديگر مناسبات اقتصادى و ديپلماتيك بوليوى هرگز بر پايه سياستى كه جهتگيرى و هدفش بر ضد ديگران باشد نيست. ما طرفدار فرهنگ زندگى هستيم و هرگز برنامه هايى را كه اين فرهنگ را تهديد كنند دنبال نمى كنيم. برخى كشورها به برنامه هاى اتمى انتقاد مى كنند.اما تنها كشورهايى حق اين انتقاد را دارند كه خودشان سلاح هاى اتمى در اختيار نداشته باشند. آن كشورهايى كه خود سراپا مسلح به سلاح هاى اتمى هستند با كدام اخلاقيات ديگر كشورها را زير سؤال مى برند يا همه يا هيچكدام ! پيروز جنگها ثروتمندان و بازندگان آن تنها فقرا هستند. تنها كنسرسيوم ها از جنگ سود مى برند زيرا مى توانند بر سرمايه خود (در جنگ) بيفزايند.

]مهين السادات صمدى [

بحث سنگين كنگره بر سر بودجه دو جنگ در خاورميانه آغاز شده است. گذشت شش سال از جنگ افغانستان و نزديك ۵ سال از جنگ عراق در حالى كه ارتش ايالات متحده در هيچ كدام نتيجه مثبتى نگرفته است افكار عمومى آمريكا را به اين باور رسانده كه زمان تلاش ملى براى قطع كمك هاى مالى به خزانه جنگى نومحافظه كاران فرارسيده است. از اين رو آنها نهادهاى تصميم گير اين كشور را زير انتقادها و پرسش هاى تند در باره مصرف بودجه اين كشور براى جنگ قرارداده اند. روزى نيست كه در رسانه ها و يا تريبون كنگره سخنى از نفى و سرزنش كاخ سفيد كه هنوز بر ادامه هردو جنگ پرهزينه اصرار دارد به ميان نيايد.
آمارهاى منتشره از پولى كه دولت بوش تاكنون در دو جنگ هدر داده براى شهروندان آمريكا گيج كننده است. بويژه اگر دراين جدول ها و نمودارها نشان داده شود كه با اين پول ها چه بخشى از مشكلات حاد بهداشت و درمان يا تأمين اجتماعى شهروندان آمريكا حل مى شد. مسأله اى كه امروز در دخل و خرج جنگ به يك گناه نابخشودنى در كارنامه دولتمردان آمريكا تبديل شده اين است كه اغلب هزينه پروژه هاى بزرگ امنيتى ـ نظامى آمريكا از محل درآمدهاى مالياتى تأمين مى شود. به همين دليل نمايندگان كنگره دائماً از اين تمثيل براى نقد بوش بهره مى گيرند كه او هزينه جنگ را از جيب مردم آمريكا پرداخت كرده است.
در سال ۲۰۰۲ رئيس جمهور آمريكا «بوش» براى جنگ در عراق و افغانستان ۸۰۴ ميليارد دلار را از كنگره دريافت كرد، اما رقيبان دموكرات او محاسبه كرده اند كه خرج واقعى به ۱‎/۶ تريليون دلار دلار مى رسد.
جنگ عراق بر اساس پيشگويى هاى نظامى آمريكا مى بايست كوتاه مدت و كم خرج باشد. اما در نشست مطبوعاتى كه اخيراً در واشنگتن برگزار شد، رهبر حزب دموكرات در كنگره آمريكا خاطر نشان كرد كه پيش از آغاز جنگ در ماه مارس سال ،۲۰۰۳ رئيس جمهور جورج بوش به كنگره آمريكا گفته بود كه خرج جنگ از ۵۰ تا ۶۰ ميليارد دلار را در بر مى گيرد .
وى اين چنين به ياد آورد كه مشاور وقت رئيس جمهور در امور مالى «لورنس لندسى» پيشگويى كرده بود كه هزينه جنگ خيلى گرانتر، در حدود ۲۰۰ ميليارد دلار خواهد شد. و در نتيجه او براى اين تخمين و محاسبه اش از كار بر كنار شد .
رهبر اكثريت دموكرات هاى كنگره مى افزايد: امروزه گزارشات خود بيانگر اين واقعيت است كه هزينه حقيقى اين جنگ حتى از حدس هاى لندسى هم به مراتب بيشتر خواهد بود، در عمل ۱۰ مرتبه گرانتر از آن چيزى كه لندسى پيش بينى مى كرد.
اما علت اعتراض آمريكايى ها به مسأله مهمترى برمى گردد آنها مى گويند: ما بايد براى تأمين امنيت مردم آمريكا هر نرخى را كه باشد پرداخت كنيم. اما غير قابل قبول است كه جنگ زندگى و آينده ما را امن تر نمى كند. با ادامه جنگ ضريب امنيت شهروندان نيز پايين مى آيد.
بر حسب نظر سنجى هاى تازه، هر خانوار آمريكايى - باعيار چهار نفر- براى تأمين مصارف دو جنگ در افغانستان و عراق تا سال ۲۰۰۸ دست كم ۰۰۰ ۲۱ دلارهزينه مى كنند. حال با يك حساب سرانگشتى بهتر عمق فاجعه آشكار مى شود، اگر جنگ ده سال ديگر طول بكشد طبق برآورد هاى اين گزارش هر خانواده آمريكايى بايد ۰۰۰ ۴۶ هزار دلار هزينه كند.
رهبر ديگر دموكرات ها سناتور «هرى ريد» كه در نشست مطبوعاتى در كنار همقطار دموكراتش نشسته بود، اظهار مى دارد كه دموكرات ها از گزارش نظر سنجى ها همچون مداركى براى محدود كردن امكانات بوش در عراق استفاده خواهند كرد. در عين حال او افزود كه مصارف جنگ روز به روز افزايش مى يابند و با سرعتى حتى بيشتر از آن چه كه تا حال تخمين زده شده است به پيش مى رود و روند صعودى مى يابد .
بر طبق اظهارات كارشناسان اگر رئيس جمهور بوش به ادامه نقشه هاى جنگى خويش ادامه دهد و كنگره شمار سربازان ارتش را كاهش ندهد خرج عمومى اين جنگ براى ۱۰سال آينده از ۵ ‎/ ۳ تريليون دلار هم فراتر مى رود. دموكرات ها مى گويند اين بار در تصميم شان براى تغيير در برنامه و بودجه جنگ مصمم هستند. هرى ريد تأكيد مى كند كه علاقه منديم سياست ها را در عراق تغيير دهيم و تضمين كنيم كه اين فاجعه ادامه نيابد. ما به حيث بخش قانون گذارى حكومت تمام كوشش مان را به خرج داده، به رئيس جمهور و مردم كشور نشان خواهيم داد كه دراين جنگ فقط رئيس جمهور تعيين كننده نيست.
اما گروه ديگرى از كارشناسان در نقد هزينه هاى جنگ بر عوارض آن در سياست هاى منطقه اى بوش مى پردازند. آنها معتقدند كه دولت آمريكا علاوه بر شهروندان اين كشور هزينه هاى نظامى گرى خويش را بر دوش دولت ها و نظام هاى سياسى منطقه بويژه دول عربى - نفتى منطقه سرريز كرده است. دانيلا مارك حيم، تحليلگر ارشد مركز پژوهشى «Heritage Fundation» بر اين عقيده است كه درصورتى كه دولتمردان آمريكا در تأمين هزينه هاى جنگ از محل ماليات و خزانه اين كشور دچار مضيقه شوند تلاش خواهند كرد پاى كشورهاى اروپايى و عربى را به ميان بكشند. و اين نكته شايد تفسير سياست نوين بوش و رايس باشد كه براى ادامه جنگ در عراق و افغانستان اين بار از الگويى به نام مشاركت شركا سخن رانده اند.