] عليرضا قدردوست نخچى[

دلفين ها جزو نادرترين پستانداران آبزى به شمار مى روند. آنها از هوش سرشارى برخوردار هستند اما برخى از رفتار دلفين ها موجب شده توجه كارشناسان بيش از پيش به اين گونه جانورى معطوف شود.
خودكشى دسته جمعى دلفين ها يكى از رفتارهاى تعجب برانگيز آنهاست كه دلايل بسيارى براى آن ذكر شده اما علت قطعى و علمى آن مشخص نشده است.
دلفين ها اكثراً به طور دسته جمعى حركت مى كنند. اين مسأله اگرچه براى آنها مزايايى دارد اما با رخ دادن كوچكترين مسأله اى تعداد زيادى از اين حيوانات تحت تأثير قرار مى گيرند.
به طور كلى دلفين ها به دو گونه تهديد مى شوند. برخى گونه هاى حيوانات دريايى با يكديگر دچار نزاع و درگيرى مى شوند. بزرگترين تهديد دلفين ها حمله دسته جمعى كوسه هاست. به علاوه بيمارى ها و تغييرات آب نيز بر رفتار دلفين ها مؤثر است. با اين حال اين تهديدات با خطراتى كه انسان براى دلفين ها به وجود مى آورد به هيچ وجه قابل مقايسه نيست. برخى از گونه هاى دلفين در رودخانه هاى عميق كه آب فراوان دارد نظير آمازون حضور دارند. اين نوع دلفين ها بيشترين آسيب پذيرى را دارند. طبق تحقيقى كه در سال ۲۰۰۶ انجام شد مشخص شد كه عملاً اين نوع دلفين منقرض شده است كه اين به علت وارد شدن فاضلاب ها به رودخانه ها است. ورود آلودگى هايى نظير آهن آلات، پلاستيك و ساير آلودگى هاى صنعتى بر وضعيت دلفين ها تأثير منفى مى گذارد. همچنين حركت قايق ها و كشتى ها نيز مى تواند موجب آسيب ديدن آن شود. همچنين كم بودن تعداد اين نوع حيوان و شكار بى رويه موجب شده كه نسل دلفين ها بيش از پيش دستخوش تغيير شود. از جمله راه هايى كه به دلفين ها آسيب مى زند استفاده از تور ها و طعمه هايى است كه باعث مى شود چندين دلفين به يكباره اسير شوند. در برخى نقاط جهان نظير ژاپن وجزاير فارو از دلفين به عنوان غذا استفاده مى شود.
اقدامات اين چنينى موجب خودكشى دسته جمعى دلفين ها مى شود. هر چند در بسيارى از نقاط جهان اين نوع حيوان جزو گونه هاى در خطر انقراض است با وجود اين همچنان شاهد صيد و استفاده تجارى از اين گونه حيوانات ناياب هستيم. نكته جالب توجهى كه در اين بين وجود دارد اين است كه خودكشى دسته جمعى بيشتر در وال ها و دلفين ها رخ مى دهد و در موجوداتى كه در خشكى زندگى مى كنند و در پرندگان تقريباً چنين حركاتى را شاهد نيستيم. اين مسأله اهميت منابع آبى و توجه هرچه بيشتر به آن را مى رساند.

] نسرين رحمانى [

با آغاز سومين ماه فصل پائيز و سرد شدن هوا، بار ديگر بحث آلودگى هواى تهران داغ شده است. با وجود اين كه پيشنهاد ملغى شدن كميته كاهش آلودگى هوا مطرح شده اما كارشناسان از نياز برنامه هاى جديد اين كميته سخن مى گويند چرا كه پرونده آلودگى هواى تهران هنوز بسته نشده و پايتخت دودى است. در زير آلودگى هوا و ذراتى كه موجب افزايش بيمارى ها مى شود مورد بررسى قرار گرفته است.
* آلودگى هوا
وجود يك يا چند ماده آلوده كننده مانند گرد و غبار، فيوم ها، گاز ها، بو، دود بخارات در هواى آزاد، آلودگى هوا را به وجود مى آورند.
آثار مواد آلوده كننده بر روى انسان به شكل هاى مختلف بروز مى كند. منوكسيد كربن موجب سردرد و سرگيجه مى شود و برروى سلسله اعصاب مركزى اثر مى گذارد. دى اكسيد نيتروژن و ديگر اكسيدهاى نيتروژن در واكنش هاى فتوشيميايى شركت مى كنند و تركيبات محرك و سرطان زا به وجود مى آورند. دى اكسيد نيتروژن و دى اكسيد گوگرد موجب تحريك سلول هاى مجارى تنفس و افزايش بيمارى هاى تنفسى نزد كودكان مى شود. سرب در آئورت، كليه، كبد، غدد فوق كليوى، تيروئيد، استخوان ها و ريه توزيع و از اين طريق در آئورت و استخوان ها متمركز مى شود و براى سيستم عصبى، مغز استخوان و كليه ها خطرناك است. گاز ازن در ۳۰ دقيقه باعث تحريك بينى و حلق و سردرد مى شود.
در يك بررسى مقايسه اى ۱۰ ساله، آلودگى هواى شهر تهران از نظر آلاينده ها و ذرات معلق، دى اكسيد گوگرد، ذرات سياه كننده و سرب مورد بحث و بررسى قرار گرفته است كه به ترتيب زير است.
ذرات معلق: اين ذرات تا اندازه هاى ريز ۱۰ ميكرون را شامل مى شوند و از زمان توليد تا چند سال در فضا به صورت معلق باقى مى مانند. منابع توليد آن را مى توان ناشى از وسايل نقليه بنزينى و گازوئيلى، دود كش هاى كارخانه ها و كارگاه ها و منازل دانست. همچنين آتش سوزى، تهيه و توليد مصالح ساختمان در توليد اين آلاينده مؤثر است. به دليل ريز بودن، در حين تنفس داخل ريه مى شوند و انواع بيمارى هاى ريوى را منجر مى شوند. براساس آخرين اطلاعات از سوى بهداشت جهانى حداكثر مقدار ذرات معلقى كه در دراز مدت مى تواند براى سلامتى انسان ها زيان آور باشد مقدار ۶۰ تا ۹۰ ميكرو گرم بر مترمكعب در سال اعلام شده است.
دى اكسيد گوگرد: منبع اصلى انتشار اين آلاينده سوخت هاى فسيلى يعنى منابع گرمايشى خانگى، نانوايى ها، گرما به ها، هتل ها و وسايل نقليه گازوئيلى هستند. در فصل سرما به دليل افزايش مصرف سوخت فسيلى با افزايش غلظت اين آلاينده روبه رو هستيم. و وجود پديده وارونگى دما در اين ايام از سال باعث مرگ و مير و بيمارى هاى تنفسى شديد شده و همچنين در تشديد بيمارى هاى چشمى هم مؤثر است. مقدار قابل قبول اين تركيب از سوى سازمان بهداشت جهانى ۵۰ ميكرو گرم بر متر مكعب اعلام شده است.
تهران در بين شهرهاى آلوده جهان از نظر دى اكسيد گوگرد از طرف سازمان بهداشت جهانى معرفى شده است.
ذرات سياه: ذرات جامد ريزى هستند كه در اثر سوخت ناقص تركيبات آلى مانند زغال سنگ و تنباكو حاصل مى شوند و به صورت دوده ساختمان ها ته نشين مى گردند و با نشست روى خاك و آب موجب آلودگى هاى ديگرى مى شوند. مقدار غلظت مجاز براى ذرات سياه از سوى سازمان بهداشت جهانى ۵۰ ميكروگرم بر متر مكعب عنوان شده است. تهران به خاطر بالا بودن غلظت آلاينده فوق نخستين شهر از نظر آلايندگى دوده شناخته شده است.
سرب: يكى از مهم ترين آلاينده هاى فلزى است كه توسط وسايل نقليه ايجاد مى شود. سرب قادر است گلبول هاى قرمز خون را از بين ببرد و در مجراى گوارشى موجب سهولت در بروز زخم ها شود. همچنين از فعاليت آنزيمى و از نشر هموگلوبين خون جلوگيرى مى كند و موجب كاهش ضريب هوشى اطفال كه در معرض آلودگى با سرب هستند، مى گردد. غلظت مجاز اعلام شده از سوى سازمان بهداشت جهانى براى آلاينده سرب ۱-۰‎/۵ ميكروگرم بر متر مكعب است.
با توجه به تأثيرات خطرناك ذرات آلودگى هوا در تهران براى كنترل آن راه حل هاى زير پيشنهاد مى شود.
* افزايش فضاى سبز
* اقدام به كشف گونه هاى مقاوم و مؤثر در برابر آلودگى هوا
* انتقال مكان دفن و سوزاندن زباله به خارج از شهر
* استفاده و نصب دستگاه مبدل كاتاليستى بر سر راه گازهاى خروجى از لوله اگزوز كه استفاده از تكنولوژى تغيير سوخت را مى طلبد
* تغيير سوخت اتومبيل ها و گازسوز كردن وسايل نقليه، بخصوص وسايل نقليه عمومى در ارجحيت قرار گيرد و همچنين گازسوز كردن منابع گرمايش خانگى و هتل ها
* استفاده ازوسايل نقليه برقى مانند اتوبوس برقى، مترو و...
* تسريع در از رده خارج كردن خودروهاى فرسوده
*انتقال كارخانه ها و صنايع مزاحم به خارج از شهر

نمايندگان ۱۳۰ كشور مختلف جهان در يك كنفرانس آب و هوايى سازمان ملل كه در اسپانيا برگزار شد، در مورد طراحى نقشه اى براى مقابله با پديده افزايش گرماى زمين به توافق رسيدند.
به گزارش رويترز، در اين كنفرانس تأكيد شد كه دولت ها فقط چند سال فرصت دارند كه از تأثير ويرانگر و سوء اين پديده در كره زمين جلوگيرى كنند.
هيأت هاى نمايندگى دولتى و دانشمندان، با يك سند ۲۰ صفحه اى براى مقابله با خطر تغييرات جوى موافقت كردند.
يك دانشمند آب و هوايى استراليايى در اين كنفرانس اظهار داشت كه اين قوى ترين گزارشى است كه از سوى هيأت بين المللى تغييرات جوى سازمان ملل ارائه شده اما هنوز تا عمل كردن به آن فاصله داريم.
اين سند بيشتر وزراى محيط زيست را مورد خطاب قرار داده كه هفته آينده در اندونزى ديدار خواهند داشت.
بسيارى از كشورها اميدوارند كه در اندونزى، مقامات و دانشمندان جهان در زمينه ارائه يك نقشه راه دو ساله براى مذاكره درباره تعيين پيمان جايگزينى براى پروتكل كيوتو به توافق برسند.

معاون محيط زيست انسانى اداره كل محيط زيست مازندران گفت: مهم ترين معضل استان ورود فاضلاب ها و پسماندها به آب هاى سطحى، دريا و آب هاى زير زمينى است كه عامل به خطر افتادن محيط زيست استان است.
على اكبر يداللهى افزود: طبق تحقيقات به عمل آمده فقط ۲ منطقه از شناگاه هاى استان پاكيزه و بقيه داراى مشكلات بهداشتى هستند.
وى در ادامه با اشاره به اين كه اكثر چاه هاى فاضلاب جذبى بوده و راه مناسبى براى ورود فاضلاب به آب هاى زيرزمينى است، ادامه داد: به شهردارى پيشنهاد داده ايم كه از اين پس در ساختمان ها از سپتيك تانك استفاده كنند كه اميدواريم مورد توجه قرار گيرد.
وى جايگاه ديگر ارگان هاى مسئول در ساماندهى فاضلاب و پسماندهاى شهرى و روستايى را يادآور شد و گفت: نبود هماهنگى ميان ارگان هاى مربوطه به ضرر سلامت جامعه است.
استان مازندران احتياج به هشت واحد كمپوست جهت بازيافت زباله دارد كه با توجه به تخصيص بودجه ۵ ميليارد تومانى فقط توانايى ايجاد ۱‎/۵ مركز كمپوست را داريم.
وى گفت: در مورد زباله هاى ويژه از قبيل زباله هاى عفونى و فلزات سنگين كه بسيار خطرساز هستند با هماهنگى دفتر آب و خاك در حال معرفى مكان هايى جهت دفع اين زباله ها هستيم.
يداللهى از راه اندازى سيستم آنلاين در استان خبر داد و گفت: با راه اندازى اين سيستم بدون حضور شخص و فقط با نصب يك سنسور ويژه، وضعيت آلايندگى صنايع را مى سنجيم كه هزينه اى در حدود ۵ ميليون تومان براى هر واحد صنعتى دارد.
وى با اشاره به مشكلات اين سازمان از قبيل كمبود نيروى انسانى و مشكلات مالى، مشكلات نبود قوانين و مقررات منطقه اى و قديمى بودن اين قوانين گفت: قوانين و مقررات احتياج به بازنگرى دارند زيرا شرايط كنونى فرق كرده است.

۴۰ درصد از منابع آب ايران از حوزه زاگرس تأمين مى شود.على باباخانى كارشناس مسئول پايش و ارزشيابى طرح حفاظت از تنوع زيستى زاگرس با اعلام اين مطلب مى گويد: حوزه زاگرس در سطح جهان ارزش دارد چرا كه علاوه بر تأمين آب، ۲ هزار گونه گياهى را در خود جاى داده است. به همين علت سرمايه گذارى از طرح حفاظت از تنوع زيستى زاگرس مى تواند موجب تحول شود.
وى منطقه زاگرس مركزى را يك ثروت جهانى مى داند و مى گويد: منابع زاگرس در سطح جهان ارزش حياتى دارد. طرح تنوع زيستى اين منطقه براى هماهنگ كردن آب، خاك، مديريت زيستى و انسانى انجام مى شود.
همچنين سانجندراتيبارى مشاور بين المللى طرح حفاظت از تنوع زيستى زاگرس مى گويد: ۲ پايلوت آبشار مارگون و بهشت گمشده را كه در استان فارس مشاهده كردم پايلوت هاى عظيمى است كه قابل مديريت و هدايت است.او هدف اصلى اجراى اين طرح را ارتقاى سطح زندگى جامعه روستايى از طريق حفاظت تنوع زيستى مى داند.