] حميده احمديان راد]

اتصال مدارس به شبكه هاى اينترنت، كه اخيراً اخبار آن منتشر شده، فايده هاى بسيار زيادى دارد. اين كار مى تواند بنيه علمى دانش آموزان را تقويت كند و به بچه هاى فقير نيز امكان بهره مندى از اينترنت را بدهد. در عين حال ممكن است به طور غيرمستقيم به تصحيح يك ناهنجارى فرهنگى در كشورمان كمك كند، زيرا در كشورمان از اينترنت بسيار بد استفاده مى شود و نهادهاى اجرايى هم براى مقابله با آن روشى جز فيلترينگ نمى شناسند.

آمارها نشان مى دهد كميت كاربران اينترنت در كشورمان روز به روز بيشتر مى شود. ولى نكته تأسف آور اين است كه لزوماً اين كاربران، از اينترنت به عنوان منبع اطلاعاتى و يا ابزارى براى تسهيل امور جارى و روزمره مثل پرداخت قبض و خريد و فروش و تجارت استفاده نمى كنند. بلكه خيلى ها از اينترنت براى چت كردن استفاده مى كنند و هرازگاهى هم به سايت هاى غيراخلاقى سر مى زنند. به عبارتى مانند بسيارى از فناورى هاى ديگر، ما فراموش كرده ايم همراه با ورود فناورى، فرهنگ استفاده از آن را هم وارد كنيم. در اين شرايط فيلترينگ و برخورد حذفى نمى تواند اين فرهنگ را تصحيح كند. بلكه بهترين روش، آموزش است. كارى كه آموزش و پرورش با عملكرد درست مى تواند به آن كمك كند.
* مدارس مى توانند فرهنگ استفاده از اينترنت را تصحيح كنند
قرن ۲۱ به سمتى مى رود كه بيشتر مشاغل به دانش و مهارت هاى رايانه اى نياز خواهند داشت. اتصال مدارس به شبكه اينترنت اين امكان را به وجود مى آورد تا كودكان و نوجوانان ما با چنين مهارت هايى آشنا شوند. هنگامى كه آنها كاربردهاى صحيح رايانه و اينترنت را بياموزند به خودى خود به تصحيح فرهنگ استفاده از اينترنت كمك خواهند كرد.
«طيبه ولايى»، كارشناس آموزشى مى گويد: «در صورتى كه مدارس از اين امكان به خوبى استفاده كنند، رايانه و اينترنت در نحوه تدريس و ارزشيابى تأثير مى گذارد و برنامه هاى درسى تا حدودى تغيير مى كند. به اين ترتيب دانش آموزان ياد مى گيرند انبوهى از اطلاعات را پردازش كنند و از اين اطلاعات براى يادگيرى بيشتر درس ها بهره ببرند. دانش آموزان با استفاده از اينترنت مى توانند با منابع علمى، معلمان و بچه هاى مدارس ديگر ارتباط برقرار كنند. به اين ترتيب به تدريج مدارس از حالت معلم محورى و كتاب محورى خارج خواهد شد. چون معلمان مى توانند به جاى اين كه تلاش كنند خودشان پاسخ پرسش هاى دانش آموزان را پيدا كنند، از آنها بخواهند خودشان پاسخ پرسش هايشان را در اينترنت پيدا كنند و براى بقيه بچه ها بازگو كنند. بچه ها مى آموزند كه چه اطلاعاتى در اينترنت موثق است و ياد مى گيرند كه تحت تأثير تبليغات سوء اينترنت قرار نگيرند و جلوى سوءاستفاده هايى كه امروزه به وفور در اينترنت انجام مى شود گرفته مى شود.
همين موارد به ميزان زيادى فرهنگ استفاده از اينترنت را تصحيح خواهد كرد. ضمن اين كه بچه هاى فقير هم كه در خانه به رايانه دسترسى ندارند، مى توانند از اينترنت استفاده كنند و رايانه هايى كه در خانه ها حكم وسيله بازى يا تزئين پيدا كرده به تدريج به وسيله كسب اطلاعات تبديل مى شود. البته مواردى كه ذكر شد فضاى ايده آلى را ترسيم مى كند. اين در حالى است كه رسيدن به اين فضاى ايده آل و به دنبال آن تصحيح فرهنگ استفاده از اينترنت مستلزم اين است كه مشكلات ريشه اى مدارس حل شود. به عبارتى براساس سنت كتاب محورى، معلمان علاوه بر كتاب درسى، بچه ها را به سوى انبوهى از اطلاعات نرانند و از آنها نخواهند كه اين اطلاعات را حفظ كنند. بلكه از اينترنت به عنوان وسيله اى براى بهبود فرايند ياددهى و يادگيرى استفاده كنند. به طورى كه بچه ها پردازش اطلاعات و دسته بندى آنها و دسترسى به منابع علمى و فنى را بياموزند. ضمن اين كه لازم است زيرساخت مدارس به نحوى تصحيح شود كه امكان استفاده بچه ها از اينترنت فراهم شود.» يكى ديگر از روش هايى كه طرح اتصال مدارس به اينترنت را قرين به موفقيت مى كند و فرهنگ استفاده از اينترنت را هم بهبود مى بخشد، افزايش محتواى سايت هاى فارسى است. از فقر محتوايى سايت هاى فارسى به عنوان يكى از دلايلى كه موجب شده كاربران اينترنتى به چت كردن و استفاده از منابع تصويرى صرف روى بياورند، ياد مى شود.
مدير يك سايت اينترنتى كودكان و نوجوانان مى گويد: «متأسفانه فرهنگ بد استفاده از اينترنت در بين مديران سايت ها و وبلاگ ها نيز وجود دارد. در شرايطى كه دائم گفته مى شود لازم است سايت ها هرچه بيشتر به سمت ارائه اطلاعات به زبان فارسى پيش بروند، شاهديم كه بسيارى از سايت ها تنها به كپى كردن از روى هم مى پردازند و بسيارى از آنها حتى زحمت اين را هم به خود نمى دهند كه به سايت منبع لينك بدهند. چنين فضايى مانع از اين مى شود كه سايت ها خودشان به توليد مطلب بپردازند و نتيجه بسيار بد اين وضعيت اين است كه سايت هاى ايرانى دچار فقر محتوايى مى شوند. در صورتى كه وضع به همين منوال باقى بماند، نه دانش آموزان ايرانى و نه كاربران عادى به منابع اطلاعاتى وسيع به زبان فارسى دسترسى پيدا نخواهند كرد و نمى توانند چندان براى انجام پژوهش هايشان روى اينترنت حساب كنند. به همين دليل است كه بايد به هر نحو ممكن جلوى كار سايت ها و وبلاگ هايى كه مطالب ديگران را بدون اجازه و يا بدون دادن لينك به سايت منبع مورد استفاده قرار مى دهند گرفته شود. وگرنه سايت هاى فارسى به غنى كردن محتوايشان نمى پردازند و كاربران هم از اينترنت استفاده مناسب نمى كنند و در نهايت هيچ كس سود نخواهد كرد.»
به اين ترتيب وجود سايت هاى غنى از اطلاعات به زبان فارسى است كه به يادگيرى دانش آموزان كمك مى كند و سبب مى شود كه جديدترين اطلاعات علمى را به دست بياورند و از اطلاعات مقالات و اطلاعات موجود در اينترنت براى انجام تحقيقات مدرسه بهره گيرند. وگرنه نمى توان اميدوار بود كه دانش آموزان در وقتى كه در منزل هستند از اينترنت استفاده صحيح كنند و فرهنگ استفاده از اينترنت هم آن قدر كه انتظار مى رود بهبود نخواهد يافت.
* سوءاستفاده از اينترنت
بسيارى به اين دليل فرهنگ استفاده از اينترنت را در ايران نازل مى دانند كه هم تجربيات و هم پژوهش ها نشان داده كه اكثر كاربران اينترنت جوانان هستند و درصد قابل توجهى از آنها هم بيشتر وقتشان را در اتاق هاى گفت وگو مى گذرانند و يا به اينترنت به چشم وسيله تفريح و سرگرمى نگاه مى كنند. از طرفى به دليل اين كه كشور ما جامعه اى درحال گذار است، با مشكلات اين قبيل جوامع روبروست. در نتيجه جوانان بدون اطلاعات لازم از طريق اينترنت با افرادى كه معلوم نيست كه هستند پل ارتباطى مى زنند. بنابراين تا مشكلات اجتماعى حل نشود، سوءاستفاده از اينترنت مرسوم خواهد بود و درصد زيادى از موارد جست وجو در اينترنت نيز موارد غير اخلاقى خواهد بود. هرچه سايت هاى فارسى زبان نيز ازنظر محتوايى فقيرتر و غيرجذاب باشد، باز هم جست وجوى اين موارد بيشتر خواهد بود. در چنين جوى، افراد حرفه اى وب گرد وكارشناسان توصيه مى كنند فرهنگ استفاده از اينترنت ايجاب مى كند كه اسم و فاميل و اطلاعات شخصى خود را به هر كسى ندهيد. با كسانى گفت وگو (چت) كنيد كه آنها را مى شناسيد و اصولاً بياموزيد چت كردن فقط براى سرگرمى نيست و از اين طريق مى توانيد اطلاعات تخصصى زيادى به دست آوريد.
سيمين عفيفى روانشناس مى گويد: «بسيارى از والدين مى گويند كه نوجوانانشان به طور پنهانى و بدون كنترل آنها از اينترنت استفاده مى كنند. البته اين واقعيتى است كه بسيارى از والدين ما خودشان هم استفاده از اينترنت را بلد نيستند و يا علاقه اى به آن ندارند. در نتيجه نمى توانند خطرهاى موجود در اينترنت را شناسايى كنند و به بچه ها هشدار دهند ويا بفهمند كه بچه هايشان در كجا سير مى كنند. اگر والدين تلاش كنند با اينترنت ارتباط برقرار كنند، مى توانند فرزندان شان را به نحوى هدايت كنند كه بهترين استفاده را از اينترنت ببرند. وگرنه نه رها كردن فرزندان و بويژه نوجوانان به حال خود و نه گرفتن امكان استفاده از اينترنت از آنها هيچ يك روش هاى خوبى نيستند. ضمن اين كه اينترنت بعضى از افراد را به خود معتاد مى كند كه نتيجه آن انزوا و گوشه گيرى است و شخص ديگر نخواهد توانست با ديگران ارتباط مناسبى برقرار كند. بنابراين استفاده از اينترنت فرهنگ خاصى دارد و خانواده ها بايد بپذيرند براى استفاده صحيح از امكانات آن و دور شدن از تبعات منفى اش به آموختن اين فرهنگ نياز دارند.»
* با جدى گرفتن اينترنت، فرهنگ استفاده از آن گسترش مى يابد
اينترنت امكاناتى دارد كه بسيارى از مردم از آن آگاهى ندارند و يا به چشم غيرممكن به آن نگاه مى كنند. در حالى كه اگر امكان استفاده از مزيت هاى اينترنت جدى گرفته شود، خود به خود فرهنگ استفاده از آن بهبود مى يابد.
مردم مى توانند امور بانكى خود را از طريق اينترنت انجام دهند و قبض هايشان را از اين طريق پرداخت كنند. كارهاى ادارى شان را با اينترنت انجام دهند و حتى از طريق اينترنت خريد كنند. مدارك شان را از طريق اينترنت ارسال كنند، فرم ها و تقاضانامه هايشان را به همين روش پر كنند و با اينترنت با جهان خارج نيز تعامل داشته باشند، تجارت كنند و يا از استادان و مشاوران خارجى مشاوره بگيرند. يك دانشجو مى گويد: «تاكنون براى نوشتن پايان نامه ام از چند استاد در كشورهاى استراليا، كره جنوبى و آمريكا مشاوره گرفته ام. احساس مى كنم به اين طريق هم اطلاعات خودم در زمينه موضوع تحقيقم بيشتر مى شود و بعداً به عنوان يك كارشناس خبره خودم را معرفى مى كنم، بلكه مى توانم به پيشبرد علوم در كشورم هم كمك كنم.»
البته واقعيت اين است كه براى اين كه اينترنت جايگاه بسيار سودمندش را درميان عموم مردم پيدا كند، در ابتدا لازم است سازمان هاى دولتى اين سودمندى را درك كنند. بانك ها بايد اراده اين را داشته باشند كه خدمات شان را از طريق اينترنت ارائه كنند، سازمان ها بايد به اين نتيجه برسند كه با گذاشتن اطلاعات در سايت هايشان و يا دريافت مدارك از طريق اينترنت از ميزان مراجعات شان كم خواهد شد و همه به اين نتيجه برسند با استفاده از اينترنت از ميزان رفت و آمدهاى غيرضرورى و ترافيك و مصرف سوخت اضافى كم خواهد شد.
از طرفى بايد به مالكيت معنوى افرادى كه اطلاعات تازه در اينترنت مى گذارند احترام گذاشته شود. وگرنه به جاى اين كه شاهد انتشار مقالات پژوهشى و اطلاعات مناسب در اينترنت باشيم، زمينه را براى فعاليت سوءاستفاده كنندگان بيشتر باز مى گذاريم و در صورتى كه اينترنت را جدى نگيريم، فرهنگ استفاده از آن هم هيچگاه بهبود نخواهد يافت.