محمد كاوه

ما در زندگى روزمره خود به طور مداوم در حال حل مسئله هستيم. برخى از اين مسائل ساده هستند، ولى برخى ديگر به فعاليت هاى فكرى پيچيده اى نياز دارند. مسائل مهم زندگى چنانچه حل نشده باقى بمانند، استرس روانى ايجاد مى كنند كه در نهايت به فشار جسمانى منجر مى شوند. توانايى حل مسئله ما را قادر مى سازد تا به طور مؤثرترى مسائل زندگى را حل كنيم. حل مسئله اجزايى دارد كه عبارتند از:
* تشخيص علل مشكلات و ارزيابى دقيق آنها
* درخواست كمك
* مصالحه (براى حل تعارض)
* آشنايى با مراكزى براى حل مشكل
* تشخيص راه حل هاى مشترك براى جامعه
ممكن است بپرسيد كه ضعف در توانايى حل مسئله چه مشكلاتى ايجاد مى كند واقعيت آن است كه تحقيقات بى شمارى در سطح جهان نشان مى دهند كه ضعف يا ناتوانى در مهارت حل مسئله با مشكلات و مسائل مهم بهداشتى و اجتماعى مرتبط است. برخى از اين مسائل عبارتند از خودكشى، اعتياد، بى بند و بارى، ابتلا به ايدز و بزهكارى. حجم وسيعى از تحقيقات نشان مى دهد كه هرچه فرد توانايى بيشترى در حل مسئله داشته باشد، به همان اندازه در زندگى خود موفق تر و سالم تر خواهد بود.
مهارت حل مسئله به افراد كمك مى كند تا به صورت منطقى و منظم به حل مسائل و مشكلات خود بپردازند. در حل مسئله بايد به نكاتى توجه داشت.
۱ـ رويكرد صحيح نسبت به مسئله
برخى از افراد زمانى كه با مشكل يا مسئله اى مواجه مى شوند، شروع به سرزنش ديگران مى كنند. معمولاً اين افراد اعتقاد دارند كه:
* انسان قوى در زندگى خود دچار مشكل نمى شود.
* روبه رو شدن با مشكلات نشان دهنده ضعف و ناتوانى است.
* اگر انسان درست عمل كند، هيچ گاه در زندگى خود با مشكل روبه رو نمى شود.
* اگر مشكلى وجود دارد، حتماً مقصرى هم وجود دارد، بايد مقصر را پيدا و تنبيه كرد.
* مشكلات يا بعضى از مشكل ها را نمى توان حل كرد.
* در زندگى بايد سعى كرد كه اصلاً مشكلى پيدا نشود.
نكته مهم آن است كه همه باورهاى بالا اشتباه هستند و باعث مى شوند فرايند حل مسئله از همان ابتدا به بيراهه برود. در فرايند حل مسئله اولين قدم آن است كه نگرش درستى به مسئله داشته باشيم، يعنى با خود بگوييم: روبه رو شدن با مسئله در زندگى يك امر طبيعى است و هر كسى در زندگى با مشكل روبه رو مى شود، مهم اين است كه بدانم حالا كه با اين مشكل روبه رو شده ام، چه كار بايد بكنم تا اين مشكل حل شود.
۲- تعريف دقيق مسئله
يكى ديگر از مراحل مهم حل مسئله كه گاهى مورد غفلت قرار مى گيرد، مرحله تعريف دقيق مسئله است. در واقع تا صورت مسئله به درستى روشن و آشكار نباشد، نمى توان آن را حل كرد. بيان كلى مشكلات به صورت مبهم و كلى براى حل مسئله كافى نيست، بلكه بايد دقيقاً روشن كرد كه مشكل چيست و چرا به وجود آمده است در بيشتر مواقع مشكلات روشن و قابل تشخيص نيست و فرد بايد تلاش كند تا بتواند دقيقاً ابعاد مشكل يا مسئله را تعريف كند.
۳- پيدا كردن راه حل هاى متعدد و فراوان
در اين مرحله فرد بايد تلاش كند تا براى مسئله، راه حل هاى متعددى به دست آورد. در اين مورد لازم است فرد از تكنيكى به نام «بارش فكرى» استفاده كند، به اين معنا كه هر راه حلى كه به ذهنش مى رسد را روى كاغذ بنويسد، حتى راه حل هاى غيرمفيد و بى اهميت. اين تكنيك موجب سيال شدن ذهن مى شود. براى پيدا كردن راه حل هاى زياد و متنوع، فرد بايد از منابع اطلاعاتى زيادى استفاده كند يعنى هر چه فرد اطلاعات زياد و متنوعى در رابطه با مشكل خود به دست آورد، راه حل هاى بيشترى به ذهن او مى آيد. يكى از منابع اطلاعات مى تواند افراد متخصص و با تجربه در زمينه همان مسئله باشد. مثلاً اگر مشكل فرد بهداشتى يا درمانى است، بهتر است اطلاعات دقيق را از پرسنل بهداشت و درمان مثل پزشكان يا پرستاران به دست آورد.
۴ـ ارزيابى و انتخاب راه حل ها
بعد از اين كه فرد راه حل هاى زيادى به دست آورد، بايد با استفاده از تفكر نقاد، آنها را ارزيابى كند. مهم آن است كه هر كدام از راه حل ها ارزيابى، بررسى و سنجيده شود. بهتر است فرد از روش «اگر ... آنگاه ... خواهد شد» استفاده كند. اين تكنيك باعث مى شود قبل از آنكه فرد اقدامى كند، بتواند پيامدهاى اقدامات خود را ارزيابى كند، سپس يكى از راه حل هاى مفيد و كم هزينه تر را براى اجرا انتخاب كند.
۵ ـ اجراى راه حل ها
بعد از انتخاب بهترين راه حل، مراحل اجراى آن بايد روشن شود. بهترين راه حل ها اگر اجرا نشوند، فايده اى نخواهند داشت. راه حل ها را براى حل مسئله به ترتيب اولويت بايد اجرا كرد. نشانه بهترين راه حل، كم هزينه تر بودن، مفيد تر بودن و نزديك ترين راه براى حل مسئله است. اگر از يك راه حل امكان برطرف شدن مشكل ميسر نشد، نبايد نااميد شد بلكه بايد راه حل هاى ديگر را امتحان كرد.
والدين بايد براى تقويت مهارت حل مسئله در فرزندان اقداماتى انجام دهند، از جمله:
۱- كمك كنند تا فرزندان به كسب توانايى مهارت حل مسئله در زندگى خود بيشتر احساس نياز كنند.
۲- براى تقويت مهارت حل مسئله در فرزندان بايد به خصوصيات شخصيتى، احساسى و رفتارى آنان به طور ويژه توجه كنند.
۳- در طرح حل مسئله به شرايط زمان و مكان نيز توجه داشته باشند كه آيا شرايط براى بيان آن مسئله آماده است يا خير
۴- از طريق همدلى با فرزندان مى توانند آنان را در حل مسئله كمك كنند.
۵- براى حل مسئله ضرورى است اطلاعات دقيق و لازم را از منابع مطمئن به دست آورند.
۶- با ايجاد باور و نگرش مثبت در فرزندان مى توان در حل مسئله گام هاى مؤثرترى برداشت.
۷- اگر فرزندان براى حل مسئله از آنها كمك خواستند، بلافاصله راه حل ارائه نكنند، بلكه ابتدا از او بپرسند خودت چه راه حل هايى به ذهنت مى رسد و بعد به صورت غيرمستقيم او را در حل مسئله يارى كنند.
۸- از طرح مسئله از سوى فرزندان استقبال كنند.
۹- از به كار بردن جملاتى مانند «مشكل خودت است» و «به من ربطى ندارد» خوددارى كنند.
۱۰- به فرزندان ياد دهند كه هميشه اولين راه حل بهترين راه حل نيست و حتماً نياز به بررسى بيشتر و دقيق ترى دارد.
۱۱- به فرزندان آموزش دهند كه هميشه كوتاه ترين راه، بهترين راه نيست.
۱۲- به فرزندان ياد دهند كه در مواجهه با انبوهى از مشكلات به هم تنيده سعى كنند تا مشكلات را از نظر اهميت و مهم بودن اولويت بندى كنند.
۱۳- به فرزندان بياموزند كه اگر راه حلى را انتخاب كردند ولى به نتيجه نرسيدند، مأيوس نشوند و به دنبال راه حل هاى ديگرى براى حل مشكل باشند، چراكه شكست يك راه حل، پايان تمام راه حل ها نيست.
۱۴- اگر اجازه دهند فرزندان پاسخ سؤالاتشان را خود كشف كنند، در سنين بالاتر توانايى حل مسئله در آنها قوى تر خواهد بود.
۱۵- تمسخر راه حل هاى اوليه در فرزندان، كسب توانايى حل مسئله را در آنها به تأخير مى اندازد.

سوگند بشارت

همان طور كه مى دانيم، ژنتيك نقش مهمى در سلامت افراد دارد و ما قادر به تغيير اين عوامل نيستيم، اما مى توانيم با توجه به سن، ذهن و فكر و جسم خود را سالم نگه داريم. اول از همه چيز بايد بدانيم، شيوه زندگى بسيار مهم است. داشتن رفتارهاى مثبت، ورزش منظم، رژيم غذايى مناسب و اجتناب از رفتارهايى مانند سيگار كشيدن كه سلامت را به خطر مى اندازد، جزو شيوه زندگى است. محققان دانشگاه «ييل» دريافته اند كه افراد خوش بين هفت و نيم سال بيشتر از افراد ديگر عمر مى كنند. آنها معتقدند رفتار مثبت وخوب بيش از كاهش سطح فشار خون و كلسترول در سلامتى مؤثر و مفيد است.
حال ببينيم چگونه اين اتفاق روى مى دهد. افرادى كه در شرايط استرس زا و ناراحت زندگى مى كنند، سلول هايى دارند كه موجب بالا رفتن سريع عمر مى شود. وقتى شما به مسائل و مشكلات با ديد مثبت نگاه كنيد، احساس مى كنيد به تمامى شرايط مى توانيد غلبه كنيد و هميشه بر روى همه چيز كنترل داريد. همين تفكر بر سلامتى شما اثرگذار خواهد بود.
البته لازمه داشتن چنين رفتارى، انعطاف پذيرى است. بايد بدانيدكه يك شبه نمى توانيد رفتار و افكار مثبت داشته باشيد و بايد آرام آرام تغييراتى در شيوه زندگى خود به وجود آوريد كه ساده ترين گام براى آغاز اين راه «ورزش» است. چنانچه براى خود، يك برنامه منظم ورزشى تنظيم كرديد، همراه با آن، حس كنترل خود را نيز رشد مى دهيد و اين موجب مى شود تا خوردن غذاى سالم تر و اجتناب از عادات خطرآفرين براى شما آسانتر شود. اين رفتارها و پله هاى كوچك به شما در ساختن افكار و رفتار مثبت كمك بسيارى مى كند.
تفكر مثبت در انجام برنامه هاى شما به عنوان يك مكمل ايفاى نقش مى كند. تفكر مثبت يك ويتامين است نه يك آنتى بيوتيك.
كرافت، سى سال پيش معدن زغال سنگ خود را از دست داد و همراه خانواده اش به كانادا رفت. او در كانادا با شستن ماشين شروع كرد اما كمى بعد با شروع و ادامه كار در زمينه اى ديگر موفقيت چشمگيرى به دست آورد و حالا نويسنده و مشاور هنرى موفقى است. او مى گويد. هر كسى مى تواند براساس نيازهاى درونى خود، به آنچه فكر مى كند برسد و موفقيت را به دست آورد. بايد ببينيم چه انگيزه و احساسى در درون ما از بين رفته، يا گم شده است و با الهام از درون خويش سعى كنيم آن را پيدا كنيم. به نظر شما راز جهش مردى كه با شستن ماشين امورات زندگى خويش را مى گذراند، چيست كرافت مى گويد: اگر رازى وجود دارد، آن راز ايستادگى و استقامت است و جاده رسيدن به موفقيت، هرچيزى مى تواند باشد، اما بايد آن را به آرامى طى كرد.
اگر داستان زندگى افراد موفق را مطالعه كنيد، متوجه مى شويد شكست هم جزئى از زندگى آنها بوده، اما اين كه چگونه به شكست نگاه كنيد و چگونه از آن الهام بگيريد مى تواند موفقيت را براى شما به ارمغان آورد. مثبت فكر كنيد و بر مبناى تفكر مثبت، رفتار خود را تغيير دهيد.
نكات مهم هر چيز را دريابيد تا بتوانيد موفقيت را از آن خود كنيد. فرهنگ خود را غنى كنيد، اساس هر چيز و جزئيات آن بايد قوى و درست باشد تا بتوان شاهد سوددهى و منفعت هاى حاصل از آن بود.